Nguyên tắc đầu tư mã hóa: Cảnh giác với rủi ro tập trung ẩn giấu

Trong phần cuối của bài viết trước, có một bình luận của độc giả như sau:

“Nguyên nhân gây ra vấn đề an toàn là tư duy tập trung, giờ đây cách giải quyết vấn đề này cũng vẫn là tập trung.”

Bình luận này khiến tôi nghĩ đến cái bẫy “tập trung” đang hiện hữu khắp nơi trong hệ sinh thái mã hóa ngày nay.

Trước tiên, tôi vẫn muốn nhấn mạnh một lần nữa:

Tôi luôn phản đối việc mọi thứ “phi tập trung”, ví dụ như tôi rõ ràng phản đối việc nhóm quản lý (ví dụ như nhóm phát triển cốt lõi của Ethereum) thực hiện cái gọi là phi tập trung, vì kiểu phi tập trung đó hoàn toàn không thể thúc đẩy dự án (như Ethereum) tiến bộ một cách hiệu quả theo thời gian.

Tôi cũng tuyệt đối không nghĩ rằng “tập trung” và “phi tập trung” nhất định là tốt hay xấu. Khi nào cần “phi tập trung”, khi nào cần “tập trung”, hoàn toàn phụ thuộc vào từng trường hợp sử dụng, từng hoàn cảnh cụ thể.

Tuy nhiên, nếu bước vào thế giới mới đặc biệt của hệ sinh thái mã hóa, thì tất cả các quan điểm của tôi đều sẽ xoay quanh “phi tập trung”.

Tại sao?

Bởi vì chỉ có phi tập trung, chống kiểm duyệt, mới có thể kích thích tối đa sáng tạo, ươm mầm những kỳ tích sáng tạo, và sinh ra những thành quả vĩ đại nhất của trí tuệ nhân loại.

Nhưng vì nhân loại từ lâu đã sống trong sự kiểm soát của “tập trung”, trong tư duy luôn đầy những hạt giống “tập trung”, nên cách xử lý mọi việc theo mặc định là theo tư duy “tập trung”.

Chính vì vậy, việc tạo ra một thế giới phi tập trung, chống kiểm duyệt như vậy mới khó khăn đến vậy, mới có nhiều chướng ngại, mới gặp nhiều vấn đề.

Nhưng những vấn đề và chướng ngại đó chưa bao giờ cản trở bước tiến của thế giới mã hóa, cũng không thể ngăn cản quá trình phát triển của nó.

Dưới sự chỉ đạo của tư duy này, tôi thấy các lớp blockchain đều dựa trên nguyên tắc đánh giá rất rõ ràng:

Đây là nền móng chứa đựng hệ sinh thái mã hóa, nó phải cực kỳ phi tập trung, chống kiểm duyệt.

Theo tiêu chuẩn này, chỉ cần đếm trên đầu ngón tay là có thể liệt kê ra hai: Bitcoin và Ethereum.

Vì vậy, trong suốt nhiều năm qua, tôi hầu như không để ý đến các blockchain lớp khác. Nhiều trong số chúng khoác lên mình vẻ ngoài rực rỡ, nhưng về bản chất, tôi thấy chúng chẳng khác gì EOS chỉ có 21 nút siêu mạnh.

Đúng vậy, có nhiều chuỗi trong số đó vẫn hiệu quả cao, hoạt động tốt, thậm chí trong một số giai đoạn còn có sự thịnh vượng của hệ sinh thái. Nhưng tôi cho rằng đó là khi chúng chưa gặp phải thảm họa mang tính hủy diệt. Còn khi gặp phải những sự kiện như Aave quét sạch toàn bộ hệ sinh thái, e rằng cuối cùng chỉ còn Bitcoin và Ethereum là sống sót.

Về mở rộng lớp hai, tôi luôn nghĩ chúng nên càng phi tập trung càng tốt. Nhưng trong những năm qua, tiến trình của chúng quá chậm chạp.

Thực tế, hệ sinh thái Ethereum đã cung cấp nhiều giải pháp để mở rộng lớp hai, giữ an toàn chặt chẽ trên Ethereum, như Native Rollup, khung EEZ do Gnosis đề xuất, v.v. Bất kỳ giải pháp nào trong số này được áp dụng, các vấn đề của Aave hay nhiều vấn đề an toàn khác sẽ không xảy ra trên lớp hai.

Trong lĩnh vực này, tôi mong Vitalik dùng các biện pháp mạnh mẽ hơn để thúc đẩy một cách cứng rắn, đừng ngại làm mất lòng các dự án mở rộng lớp hai. Bởi những dự án có tầm nhìn xa chắc chắn sẽ nhận ra đây là một giải pháp đôi bên cùng có lợi, còn những dự án thiếu tầm nhìn thì nên bị loại bỏ, không cần phải tiếc nuối.

Nếu không, phần lớn các lớp mở rộng lớp hai ngày nay vẫn sẽ tiếp tục vận hành hệ thống vốn dĩ mang tính tập trung một cách nửa vời. Cuối cùng, sẽ lại gặp phải những thảm họa như Aave.

Về các ứng dụng phi tập trung (dApp), vì từng tham gia một số công tác kiểm tra an toàn dApp, tôi biết rằng ngoài một số ít dự án hàng đầu, phần lớn dApp đều để lại “cửa hậu” tập trung — nói là để có thể “phanh gấp” trong tình huống nguy cấp, nhưng đồng thời cũng mang lại rủi ro bị rút tiền bất cứ lúc nào.

Điều này sẽ không lộ ra trong thời bình, nhưng khi gặp bão tố, thì rất khó đoán trước.

Vì vậy, tôi thường chỉ dùng các sản phẩm hàng đầu trong các dApp. Với hàng nhái, dù chúng hứa hẹn lợi nhuận cao thế nào, thưởng lớn ra sao, tôi cũng cố gắng không đụng vào nếu có thể.

Tất nhiên, trong cuộc sống thực, nhiều lý tưởng sẽ va chạm dữ dội với thực tế. Những va chạm này đôi khi buộc phải chấp nhận những thỏa hiệp đau đớn.

Nhưng những thỏa hiệp đó phải đặt ra tiêu chuẩn rất cao.

Ví dụ, hai ngày trước, Arbitrum đã dùng ủy ban an toàn của họ để phong tỏa tài sản của hacker, gây ra tranh cãi lớn.

Tôi nghĩ cách tốt hơn có thể là đưa DAO vào quản lý, đặt mức ngưỡng bỏ phiếu của ủy ban an toàn cao hơn, ví dụ như tự động phong tỏa các tài sản lớn đột ngột, rồi để tất cả những người nắm giữ ARB tham gia bỏ phiếu trong thời gian quy định, cuối cùng qua bỏ phiếu của DAO để quyết định có mở khóa tài sản đã phong tỏa hay không.

Cách quản lý này, đưa DAO vào, chính là hướng đi mà hệ sinh thái mã hóa luôn theo đuổi — “quản trị phi tập trung”.

Vụ Aave bị liên lụy lần này đã nêu ra nhiều vấn đề, gợi ra nhiều suy nghĩ hơn. Nhưng tôi tin rằng, sau lần thử thách này, các dự án thực sự sẽ trở nên vững vàng hơn, tư duy “phi tập trung” sẽ được hiểu rõ và nhận thức sâu sắc hơn.

Hệ sinh thái mã hóa sẽ củng cố trong một thời gian, rồi tiếp tục tiến về phía trước.