Token nhà máy kinh tế học, đang tái cấu trúc toàn bộ ngành công nghiệp AI

Tác giả: Hải Sơn

Từ cuộc chiến giá “mồng tơi” của Token năm 2024, đến việc Alibaba Cloud, Tencent Cloud, Baidu Intelligent Cloud đồng loạt tăng giá vào năm 2026.

Ngành công nghiệp Token trong vòng hai năm ngắn ngủi đã hoàn thành cuộc chuyển đổi ngoạn mục từ việc đốt tiền, cạnh tranh nội bộ, dư thừa năng lực sang tình trạng cung không đủ cầu, giá cả và khối lượng đều tăng vọt.

Kể từ năm 2026, ngành AI của thị trường chứng khoán Trung Quốc đã tăng tổng cộng hơn 55%, các doanh nghiệp lớn như Thầm Mặt, Trí Phổ AI đã vượt mốc doanh thu 1 tỷ nhân dân tệ mỗi tháng, một số doanh nghiệp trong 20 ngày đã vượt cả doanh thu cả năm 2025.

Cuộc cách mạng công nghiệp này, được Huang Renxun định nghĩa là “Kinh tế nhà máy Token”, đã vượt ra ngoài việc đơn thuần là thao túng kỹ thuật, trở thành xu hướng chắc chắn do sự bùng nổ nhu cầu thực, mất cân đối cung cầu, và cạnh tranh năng lượng tính toán toàn cầu cùng thúc đẩy. Việc tái cấu trúc logic nền tảng này đang định hình lại toàn bộ quy tắc chơi của ngành AI, đồng thời đang làm thay đổi logic vận hành của thế giới.

01 “Dầu mỏ” của thời đại mới

Bản chất của điểm ngoặt ngành này là ngành AI chuyển từ “Cuộc đua vũ khí mô hình” sang “Cuộc đua năng lực Token”.

Trước năm 2024, câu chuyện chính của ngành là “Ai có tham số mô hình lớn hơn, ai thông minh hơn”, các nhà sản xuất lớn đốt tiền điên cuồng để huấn luyện các mô hình lớn, bằng cách tặng Token miễn phí, bán phá giá để chiếm thị trường, thậm chí xuất hiện tình trạng “bán Token không bằng bán nước khoáng”.

Nhưng vào tháng 2 năm 2026, sự bùng nổ của trí thông minh OpenClaw (thường gọi là “Tôm hùm”) đã hoàn toàn phá vỡ logic này.

Các mô hình lớn truyền thống là “người tìm AI” theo kiểu phản hồi một lượt, mỗi lượt đối thoại chỉ tiêu thụ 1000-3000 Token. Trong khi đó, Agent sử dụng kiến trúc vòng lặp “lập kế hoạch - hành động - quan sát - phản tư”, xử lý một nhiệm vụ phức tạp cần hàng chục đến hàng trăm lần gọi mô hình, nhiệm vụ trung bình tiêu thụ 100.000 Token, nhiệm vụ phức tạp có thể lên tới hàng triệu, được ngành gọi là “máy nghiền Token”.

Dữ liệu của Cục Thống kê Quốc gia xác nhận sự bùng nổ này: lượng gọi Token trung bình hàng ngày của Trung Quốc từ đầu năm 2024 là 100 tỷ, đã tăng vọt lên 140 nghìn tỷ vào tháng 3 năm 2026, tăng hơn 1000 lần trong hai năm, chỉ riêng quý 1 năm 2026 đã tăng 40% so với cuối năm 2025.

Câu chuyện ngành từ đó chuyển hoàn toàn sang: không còn cạnh tranh về “trình độ trí tuệ tối đa” của mô hình nữa, mà là cạnh tranh ai có thể sản xuất ra lượng Token khổng lồ với chi phí thấp hơn, ổn định hơn, ai nắm giữ quyền chủ động trong cung cấp trí tuệ.

Đối mặt với nhu cầu khổng lồ, sự mất cân đối cứng nhắc giữa cung và cầu là nền tảng chính giúp giá Token tiếp tục tăng mạnh, và sự mất cân đối này không phải là biến động ngắn hạn, mà là mâu thuẫn mang tính cấu trúc do chuỗi ngành dài hạn quyết định.

Có ba nút thắt khó phá vỡ trên phía cung: Thứ nhất, năng lực sản xuất phần cứng cốt lõi bị độc quyền và chu kỳ mở rộng sản xuất kéo dài.

Bộ nhớ băng thông cao HBM là “trái tim” của máy chủ AI, Samsung, SK Hynix, Micron chiếm hơn 95% công suất toàn cầu, chu kỳ mở rộng kéo dài 24-36 tháng, dẫn đến thiếu hụt HBM hơn 40% vào năm 2026.

Bị ảnh hưởng bởi điều này, giá RAM DDR5 trung bình tăng 300% trong nửa năm, giá mỗi thanh RAM 256G cho máy chủ vượt quá 40.000 nhân dân tệ, thời gian giao hàng máy chủ AI kéo dài từ 3 tháng lên 12 tháng.

Thứ hai, điện năng và năng lượng trở thành nút thắt lớn nhất ngầm. Tủ máy trung tâm tính toán tiêu thụ điện gấp 10-20 lần trung tâm dữ liệu truyền thống, chi phí điện chiếm hơn 60% chi phí sản xuất Token, và chu kỳ xây dựng hạ tầng điện năng cho trung tâm dữ liệu lớn kéo dài 3-5 năm, khu vực phía Đông trong nước đã xuất hiện tình trạng khó khăn trong chỉ tiêu năng lực tính toán.

Thứ ba, khả năng xây dựng cơ sở hạ tầng và vận hành không theo kịp bùng nổ nhu cầu. Tỷ lệ thâm nhập của trung tâm dữ liệu làm mát bằng dung dịch từ 15% năm 2024 đã tăng lên 45% năm 2026, nhưng nhân lực kỹ thuật và năng lực thi công thiếu trầm trọng, khiến nhiều cụm năng lực tính toán đã xây dựng không thể vận hành tối đa.

Trong khi đó, năng lực cung cấp còn thiếu hụt, thì phía cầu lại thể hiện rõ xu hướng bùng nổ theo kiểu “tên lửa ba cấp”, và tăng trưởng này có tính liên tục rất cao.

Cấp đầu tiên là phổ biến của các trí thông minh cá nhân, người dùng cá nhân từ việc trò chuyện giải trí đơn thuần chuyển sang sử dụng trợ lý AI để xử lý email, viết mã, lập kế hoạch, tiêu thụ Token trung bình hàng ngày từ vài chục lên hàng nghìn, trong tương lai có thể vượt hàng chục nghìn.

Cấp thứ hai là ứng dụng sản xuất quy mô doanh nghiệp trên diện rộng, doanh nghiệp không còn xem AI là công cụ trang trí nữa, mà đưa Token vào yếu tố sản xuất cốt lõi, các doanh nghiệp như Kunlun Wanwei, 58 Tongcheng tiêu thụ hơn 1 nghìn tỷ Token mỗi tháng, các ngành công nghiệp, tài chính, y tế đang chuyển đổi AI, đang giải phóng nhu cầu Token trị giá hàng nghìn tỷ.

Cấp thứ ba là bùng nổ nhu cầu ra thị trường quốc tế, giá Token của các mô hình lớn nội địa chỉ bằng 1/5-1/3 của Claude, GPT ở nước ngoài, nhờ vào tỷ lệ giá cực cao, nhanh chóng chiếm lĩnh thị trường Đông Nam Á, Trung Đông, Mỹ Latinh, quý 1 năm 2026, doanh thu Token của các nhà cung cấp đám mây Trung Quốc tăng 320% so với cùng kỳ, trở thành động lực tăng trưởng mới.

Về mặt sâu xa hơn, Token đang trở thành hàng hóa cơ bản của thời đại AI, tái cấu trúc toàn bộ hệ thống giá trị của nền kinh tế số. Giống như điện năng là năng lượng trung tâm của thời kỳ công nghiệp, lưu lượng là tài sản trung tâm của thời kỳ internet, Token là yếu tố sản xuất trung tâm của thời đại trí tuệ, có đặc tính đo lường được, định giá được, có thể giao dịch, trở thành điểm neo giá trị chung kết nối cung năng lực tính toán và nhu cầu trí tuệ.

Chuyển đổi này mang lại cuộc cách mạng hoàn toàn về mô hình kinh doanh: ngành không còn theo đuổi “đốt tiền để mở rộng quy mô” như trong kỷ nguyên internet nữa, mà bước vào giai đoạn mới “định giá theo lượng, lấy lợi nhuận làm động lực”.

Các tập đoàn lớn phổ biến áp dụng chiến lược “hỗ trợ C để hình thành thói quen, mở rộng quy mô B” bằng cách tặng Token miễn phí trong thời gian giới hạn cho người dùng cá nhân, tính phí chính xác theo mức tiêu thụ cho khách hàng doanh nghiệp, và trong quý 1 năm 2026, lợi nhuận gộp của các nhà cung cấp đám mây hàng đầu về AI đã tăng lên trên 35%, lần đầu tiên đạt lợi nhuận quy mô.

Đối với Trung Quốc, cuộc cách mạng ngành Token này mang lại cơ hội vượt mặt lịch sử. Trung Quốc sở hữu chi phí điện xanh thấp nhất toàn cầu, hạ tầng năng lực tính toán hoàn chỉnh nhất (chiếm hơn 60% công suất máy chủ toàn cầu), các kịch bản ứng dụng rộng lớn nhất và các mô hình lớn có tỷ lệ giá tốt nhất, đủ điều kiện trở thành “nhà máy Token của thế giới”.

Giống như khi Trung Quốc dựa vào lợi thế chi phí để trở thành “công xưởng thế giới”, nay Trung Quốc dựa vào năng lượng, năng lực tính toán, và các kịch bản ứng dụng tổng hợp để dẫn đầu sản xuất và cung cấp Token toàn cầu.

Trong ngắn hạn, mất cân đối cung cầu sẽ kéo dài đến cuối năm 2027, giá Token duy trì ở mức cao, độ tập trung ngành nhanh chóng tăng lên.

Trong dài hạn, khi năng lực chip được giải phóng, hiệu quả mô hình được tối ưu hóa, Token sẽ bước vào thời kỳ “giá mồng tơi”, thâm nhập vào mọi ngóc ngách của nền kinh tế quốc dân, trở thành động lực chính của tăng trưởng kinh tế số.

02 Tình hình các ngành phân khúc như thế nào?

Cùng với sự chuyển đổi của ngành Token từ “đua giá thấp” sang “thiếu hụt cung cầu”, các phân khúc đã thể hiện sự phân hóa mang tính cấu trúc.

Xuất hiện các xu hướng khác biệt ở các phần của chuỗi ngành: kiểm soát giá ở phía trên, lợi nhuận ở trung gian, thương mại hóa ở phía dưới, với các rào cản, mức độ sôi động và logic phân phối giá trị khác nhau rõ rệt.

Đầu tiên là phần cứng tính toán phía trên, là năng lực cốt lõi của nhà máy Token, trong bối cảnh độc quyền lớn, đây là nhu cầu cứng.

Các lĩnh vực chính gồm chip AI, máy chủ tính toán, làm mát bằng dung dịch, vận hành trung tâm trí tuệ, ngành này đang thể hiện sự độc quyền của các ông lớn.

Chip AI là động cơ chính của sản xuất Token, các hãng nước ngoài như Nvidia chiếm hơn 90% thị phần GPU cao cấp toàn cầu.

Trong khi đó, các doanh nghiệp nội địa như Cambricon, Hygon, InnoSilicon đang đẩy mạnh thay thế: Cambricon’s Si Yuan 590 đã đạt sản lượng quy mô lớn, phù hợp cho suy luận và huấn luyện mô hình lớn, doanh thu chip AI quý 1/2026 tăng 320% so với cùng kỳ.

Hải Quang Information’s DCU chiếm hơn 30% thị phần trung tâm trí tuệ trong nước, hợp tác sâu với Sugon, Inspur. Series GPU JM9 của Jingjia Micro đã ứng dụng trong các lĩnh vực chính phủ, tài chính, trở thành nhà cung cấp GPU phổ dụng nội địa.

Máy chủ tính toán là phương tiện sản xuất Token, các doanh nghiệp nội địa như Inspur chiếm gần nửa thị trường toàn cầu.

Inspur giữ vị trí số 1 về thị phần máy chủ AI toàn cầu, quý 1/2026 xuất xưởng tăng 180% so với cùng kỳ, trung tâm trí tuệ làm mát bằng dung dịch của Sugon chiếm hơn 80% thị phần quốc gia, cung cấp phần cứng cho hơn 80 trung tâm trí tuệ quốc gia.

Làm mát bằng dung dịch là nhu cầu tất yếu để giải quyết các trung tâm trí tuệ công suất cao, tỷ lệ thâm nhập từ 15% năm 2024 đã nhanh chóng tăng lên 45% năm 2026.

Innotek là nhà dẫn đầu ngành làm mát bằng dung dịch, hợp tác với Nvidia, Inspur, Huawei, tăng trưởng đơn hàng năm 2026 lên 210%.

Shenling Environment cung cấp giải pháp trung tâm dữ liệu làm mát bằng dung dịch cho nhiều trung tâm trí tuệ quốc gia, tốc độ tăng đơn hàng vượt 150%.

Trong lĩnh vực vận hành trung tâm trí tuệ, các doanh nghiệp như Baoxin Software, Halo New Network, Runze Intelligence dựa vào vị trí trung tâm và nguồn năng lượng xanh, trở thành nhà vận hành trung tâm trí tuệ bên thứ ba lớn nhất trong nước, doanh thu cho thuê năng lực tính toán quý 1/2026 đều tăng hơn 100% so với cùng kỳ.

Tiếp theo là phần trung gian Token, từ cuộc chiến giá chuyển sang cuộc chiến giá trị.

Ngành trung gian của Token đảm nhận chức năng chính là điều phối năng lực tính toán, cung cấp dịch vụ mô hình và tiêu chuẩn hóa Token, các đối thủ chính gồm các nhà sản xuất mô hình lớn và nhà cung cấp dịch vụ đám mây.

Các doanh nghiệp lớn trong A-Share như Kunlun Wanwei đã hình thành rõ ràng lộ trình thương mại hóa Token.

Ví dụ, mô hình lớn TianGong của Kunlun Wanwei có hơn 1.2 nghìn tỷ lượt gọi Token trung bình mỗi ngày, khách hàng trả phí B2B hơn 120.000, dịch vụ Token doanh nghiệp của họ chỉ bằng 1/4 giá các mô hình nước ngoài, doanh thu AI quý 1/2026 tăng 450% so cùng kỳ.

iFlytek tập trung vào các lĩnh vực giáo dục, y tế, văn phòng, Token tiêu thụ 70% từ các ứng dụng sản xuất B2B.

Các nhà cung cấp dịch vụ đám mây như Alibaba Cloud, Tencent Cloud, Volcengine dù chưa niêm yết trên A-Share, nhưng các doanh nghiệp trong hệ sinh thái liên quan của A-Share như UFIDA, Kingdee (Hồng Kông) dựa trên Alibaba Cloud để xây dựng các ứng dụng AI doanh nghiệp, trở thành kênh tiêu thụ Token quan trọng.

Cuối cùng là các ứng dụng cuối cùng, là điểm xuất khẩu cuối cùng của giá trị Token, đang thâm nhập vào các thị trường tiêu dùng cá nhân và doanh nghiệp cần thiết.

Các ứng dụng cuối có thể phân thành ba nhóm chính: Ứng dụng cá nhân, dịch vụ doanh nghiệp, số hóa ngành nghề, với mức tiêu thụ Token và nhịp độ thương mại hóa khác nhau rõ rệt.

Trong đó, các ứng dụng cá nhân chủ yếu hướng tới phổ cập, gồm trợ lý AI cá nhân, tạo nội dung, thiết kế sáng tạo.

Ví dụ, Wanshing Technology trong A-Share có phần mềm sáng tạo AI (Meow Shadow Factory, Wanshing AI Drawing) có hơn 5.5 triệu người dùng trả phí toàn cầu, quý 1/2026, lượng tiêu thụ Token tăng 320% so cùng kỳ, nhờ tối ưu mô hình giảm 40% chi phí Token cho người dùng.

CaiXun Corporation có email AI, trợ lý văn phòng thông minh, hơn 300 triệu người dùng, lượng gọi Token trung bình hàng ngày vượt 50 tỷ.

Dịch vụ doanh nghiệp B2B là nguồn tiêu thụ chính của Token, chiếm hơn 65% tổng lượng tiêu thụ.

Ví dụ, Tonghuashun cung cấp dịch vụ tư vấn đầu tư AI cho hơn 100 triệu nhà đầu tư chứng khoán, lượng gọi Token trung bình hàng ngày vượt 800 tỷ, doanh thu liên quan đến AI quý 1/2026 tăng 190% so cùng kỳ.

Zhongkong Technology cung cấp nền tảng AI công nghiệp cho các ngành hóa chất, điện lực, với lượng Token tiêu thụ trung bình mỗi nhà máy vượt 5 triệu mỗi năm.

Runze Medical đã triển khai hệ thống chẩn đoán hỗ trợ y tế AI tại hơn 3.000 bệnh viện toàn quốc, xử lý hơn 20 tỷ Token văn bản y tế mỗi ngày.

Tổng thể, các ứng dụng trong lĩnh vực ngành nghề là động lực tăng trưởng dài hạn của ngành Token, chuyển đổi AI trong tự động hóa lái xe, sản xuất thông minh, tài chính công nghệ sẽ giải phóng nhu cầu Token trị giá hàng nghìn tỷ.

03 Các mục tiêu nào đang trên đà tăng trưởng?

Theo quy luật ngành, hiện tại ngành Token đã chuyển từ “cuộc đua mô hình” sang “cuộc đua năng lực và thương mại hóa”, mất cân đối cung cầu cộng hưởng giá trị thương mại ngày càng bộc lộ, 6 doanh nghiệp lớn trong A-Share đã đứng vững trong ba lĩnh vực phần cứng, trung gian mô hình, ứng dụng cuối cùng, trở thành các mục tiêu tiềm năng nhất của nền kinh tế từ khóa trị giá hàng nghìn tỷ.

Trước tiên là Inspur, nhà dẫn đầu về máy chủ AI, với năng lực sản xuất Token lớn nhất thế giới, là doanh nghiệp chiếm thị phần máy chủ AI toàn cầu lớn nhất. Công ty đã hợp tác sâu với Nvidia, ưu tiên phân phối GPU cao cấp, chuỗi cung ứng và rào cản quy mô không thể thay thế.

Trong quý 1 năm 2026, xuất xưởng máy chủ AI tăng hơn 150% so cùng kỳ, thị phần toàn cầu vượt 25%, các đơn hàng chưa giao gần 40 tỷ, lịch trình đã đến cuối năm 2027, là mục tiêu có độ chắc chắn về hiệu quả cao nhất trong chuỗi ngành.

Tiếp theo là nhà dẫn đầu về làm mát bằng dung dịch, Innotek, với nhu cầu làm mát trung tâm tính toán của các nhà máy Token tăng vọt, tỷ lệ thâm nhập từ 15% năm 2024 lên 45% năm 2026. Doanh thu làm mát bằng dung dịch quý 1/2026 tăng hơn 210%, dự kiến đến 2027, là mục tiêu có khả năng tăng trưởng hiệu quả cao nhất trong phần phía trên của chuỗi.

Kunlun Wanwei là nhà tiên phong trong thương mại hóa các mô hình lớn, là biểu tượng của việc chuyển đổi Token thành lợi nhuận, là nhà sản xuất mô hình lớn đầu tiên trong A-Share đạt lợi nhuận quy mô. Giá dịch vụ Token doanh nghiệp của họ chỉ bằng 1/3-1/4 các mô hình nước ngoài, nhanh chóng chiếm lĩnh thị trường doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Trong quý 1 năm 2026, lượng gọi Token trung bình hàng ngày vượt 1.2 nghìn tỷ, khách hàng trả phí B2B hơn 120.000, doanh thu AI tăng hơn 450% so cùng kỳ, tỷ lệ lợi nhuận gộp duy trì trên 42%, là mục tiêu chuyển đổi Token thuần túy trong A-Share.

Kuda Xunfei là nhà dẫn đầu về mô hình lớn theo chiều dọc, trung tâm của ngành Token là Xunfei, tập trung sâu vào các lĩnh vực giáo dục, y tế, công nghiệp, hơn 70% lượng Token tiêu thụ của mô hình lớn Xinghuo đến từ các ứng dụng sản xuất B2B, nhu cầu cực kỳ cứng.

Dựa trên nhiều năm tích lũy về ngành, các rào cản về dữ liệu và cảnh quan, các đơn hàng dịch vụ Token tùy chỉnh của chính phủ và doanh nghiệp tăng trưởng nhanh, dự kiến đến 2026, doanh thu liên quan đến AI sẽ chiếm hơn 60%. Khi tỷ lệ thâm nhập của AI trong các ngành nghề tiếp tục tăng, các doanh nghiệp này sẽ hưởng lợi dài hạn từ các đợt bùng nổ nhu cầu Token.

Ngoài ra còn có Wanshing Technology, nhà dẫn đầu về ứng dụng AI tiêu dùng ra thị trường quốc tế, trung tâm tiêu thụ Token cá nhân là Wanshing, với các công cụ sáng tạo AI như chỉnh sửa video, vẽ tranh AI, có hơn 5.5 triệu người dùng trả phí toàn cầu. Sau khi các chức năng AI được triển khai toàn diện, ý thức trả phí và thời gian sử dụng của người dùng tăng mạnh, quý 1/2026, lượng tiêu thụ Token tăng hơn 320% so cùng kỳ.

Tổng thể, đợt bùng nổ Token này là cơ hội dài hạn dựa trên nhu cầu, trong ngắn hạn có thể ưu tiên theo dõi các ông lớn phần cứng như Inspur, Innotek, trung hạn tập trung vào các mục tiêu thương mại như Kunlun Wanwei, và dài hạn kỳ vọng vào các doanh nghiệp dẫn đầu về cảnh quan ngành như Xunfei, các doanh nghiệp chất lượng sẽ đón nhận đợt tăng trưởng cao này cùng với sự nâng cao về hiệu suất và định giá.