Gần đây, tôi đã có dịp suy nghĩ lại về cấu trúc kinh tế của Mỹ. Cách các tập đoàn tài chính lớn trên thế giới hình thành và kiểm soát nền kinh tế hiện đại thật sự rất thú vị.

Trong trường hợp của Mỹ, sau Chiến tranh Thế giới thứ hai, 10 nhóm tài chính chính đã ra đời và cho đến nay vẫn nắm giữ quyền lực trong nền kinh tế quốc gia. Nhóm tài chính Rockefeller dựa trên độc quyền dầu mỏ, xây dựng mạng lưới tài chính xung quanh Ngân hàng Chase Manhattan, mở rộng ảnh hưởng đến nhiều ngành công nghiệp khác nhau. Có thể hình dung quy mô của họ khi kiểm soát một nửa trong số 16 công ty dầu lớn nhất.

Nhóm tài chính Morgan cũng là một tổ chức lâu đời được thành lập từ cuối thế kỷ 19 đến đầu thế kỷ 20, kiểm soát ngành tài chính chủ yếu dựa trên JP Morgan. Họ còn mở rộng sang các ngành công nghiệp điện tử, thiết bị điện, vũ khí. Các công ty như IBM, General Electric cũng nằm trong hệ thống của họ.

Trong khi đó, Tập đoàn Tài chính Texas tập trung vào ngành dầu mỏ và vũ khí, mang tính địa phương. Các công ty công nghệ tiên tiến như Texas Instruments cũng nằm trong danh sách. Tập đoàn Tài chính California dựa trên Ngân hàng Mỹ, kiểm soát các công ty quốc phòng như Lockheed Aircraft, Northrop.

Nhìn vào hệ thống các tập đoàn tài chính thế giới này, ta thấy đó không chỉ là tập hợp các ngân hàng hay doanh nghiệp đơn thuần, mà còn là các tổ hợp phức hợp nơi tài chính và công nghiệp gắn kết chặt chẽ với nhau. Tập đoàn tài chính Mellon kiểm soát Alcoa, Gulf Oil, Armco Steel, còn Dupont kiểm soát ngành hóa chất và GM để giữ vững vị thế kinh tế.

Các tập đoàn tài chính theo vùng như ở Chicago, Boston, Cleveland cũng rất nổi bật. Từ các tập đoàn bán lẻ lớn như Sears Roebuck, United Department Store đến các ngành công nghiệp nông nghiệp, thép, cao su, đều có các tập đoàn địa phương phân chia rõ ràng.

Hiểu rõ mạng lưới này sẽ giúp ta lý giải tại sao nền kinh tế thế giới hiện nay lại hình thành như vậy, và làm thế nào các tập đoàn tài chính toàn cầu duy trì ảnh hưởng của mình. Sự kết hợp giữa trung tâm tài chính và vốn công nghiệp chính là bản chất của các tập đoàn tài chính thế giới.