Một năm đã qua: Bốn cách thuế quan của Trump đã thay đổi nền kinh tế toàn cầu

2 ngày trước

Chia sẻLưu

Thêm làm mục ưa thích trên Google

Natalie ShermanPhóng viên kinh doanh

EPA-EFE/Rex/Shutterstock

Khi Tổng thống Mỹ Donald Trump khởi động cuộc chiến thương mại của mình vào tháng Tư năm ngoái, ông hứa hẹn một kỷ nguyên mới cho nước Mỹ - cam kết khôi phục sản xuất chế tạo, tăng nguồn thu cho chính phủ và mở ra các thị trường mới.

Một năm sau, thuế suất tại Mỹ đang ở mức cao nhất trong nhiều thập kỷ, với mức thuế suất hiệu dụng trung bình vào khoảng 10%, tăng từ khoảng 2,5% vào đầu năm ngoái.

Dưới đây là bốn cách chúng đã làm thay đổi thương mại toàn cầu.

1. Sự rạn nứt Mỹ-Trung tăng tốc

AFP qua Getty Images

Trump đã gây ra một cú sốc toàn cầu vào cái gọi là Ngày Giải phóng (Liberation Day) hồi tháng Tư năm ngoái, khi ông công bố mức thuế tối thiểu 10% đối với nhiều hàng hóa nước ngoài - nhắm vào các mặt hàng từ một số quốc gia, như Trung Quốc, với mức thuế cao hơn rất nhiều.

Khi Trung Quốc đáp trả bằng thuế quan của riêng mình, “mắt đền mắt, răng đền răng” đã khiến thuế suất lao dốc vào vùng ba con số, và trong vài tuần, giao thương giữa hai “đại gia” này gần như dừng hẳn.

Những căng thẳng đó cuối cùng đã dịu lại. Vào cuối năm 2025, hàng hóa Trung Quốc phải chịu thuế suất, hay còn gọi là thuế đánh vào biên giới, cao hơn 20% so với đầu năm.

Nhưng thương mại giữa hai nước vẫn chịu một đòn nặng.

Giá trị nhập khẩu của Mỹ từ Trung Quốc đã giảm mạnh khoảng 30% trong năm ngoái. Lượng hàng vận chuyển từ Mỹ sang Trung Quốc cũng giảm tương tự, giảm hơn 25%.

Đến cuối năm ngoái, hàng hóa Trung Quốc chiếm chưa đến 10% trong tổng lượng nhập khẩu của Mỹ - tương đương mức lần gần nhất được ghi nhận vào năm 2000 và giảm từ hơn 20% vào năm 2016, năm Trump lần đầu được bầu.

Việc Mỹ tăng nhập khẩu từ Việt Nam và Mexico, nơi các doanh nghiệp Trung Quốc đã thúc đẩy đầu tư của họ, cho thấy mối liên kết kinh doanh giữa hai nước chưa hoàn toàn đứt gãy.

Tuy nhiên, các con số cho thấy sự “tách rời” (decoupling) bắt đầu trong nhiệm kỳ đầu của Trump rốt cuộc đã đến, theo Davin Chor, giáo sư và chủ nhiệm chương trình toàn cầu hóa tại Trường Kinh doanh Tuck thuộc Đại học Dartmouth.

“Với các lô hàng trực tiếp, điều đó đã rất kịch tính và rất quyết đoán,” ông nói.

Chor cho biết sự thay đổi lớn diễn ra vào năm ngoái cho thấy các công ty đã hành động theo những kế hoạch đã được triển khai từ một thời gian. Dù Trump cuối cùng có thể không khôi phục lại các mức thuế quan quyết liệt nhất của mình, điều đó vẫn gợi ý rằng lỗ hổng sẽ còn dai dẳng, ông nói thêm.

“Tôi không nghĩ các bạn nên trông đợi mọi thứ sẽ quay trở lại như bình thường,” ông nói.

2. Các đối tác thương mại tìm sang nơi khác

AFP

Thuế quan đã thúc đẩy các đối tác thương mại của Mỹ, như Canada, nhìn ra ngoài nước Mỹ

Những thay đổi của Trump đối với cơ chế thuế quan của Mỹ có phạm vi sâu rộng hơn chỉ riêng thông báo Ngày Giải phóng. Ông cũng tăng thuế đối với các mặt hàng cụ thể như thép, gỗ xẻ và ô tô, và chấm dứt các quy định cho phép các lô hàng trị giá dưới $800 được vào nước này, cùng với nhiều biện pháp khác.

Dù có các khoản thuế mới, nhập khẩu của Mỹ vẫn tăng hơn 4% trong năm ngoái - chậm hơn so với năm 2024 nhưng cũng hầu như không phải là bằng chứng cho thấy một cú “rơi” vào chủ nghĩa cô lập.

Tuy vậy, các biện pháp đó đã khiến nhiều doanh nghiệp ở các quốc gia khác phải tìm người mua ngoài nước Mỹ, khi các nhà lãnh đạo chính trị chạy đua để củng cố các mối quan hệ thương mại không phải với Mỹ.

Điều đó đúng ngay cả với một nước như Vương quốc Anh, nơi phải chịu mức thuế quan tương đối giới hạn là 10% đối với hàng hóa của mình.

Mặc dù Mỹ vẫn là điểm đến hàng đầu của hàng hóa Anh vào năm 2025, tỷ trọng xuất khẩu của Mỹ sang Mỹ đã sụt giảm, trong khi các nước như Đức, Pháp và Ba Lan giành được thêm thị phần.

“Có người có thể sẽ ngạc nhiên - thương mại toàn cầu nói chung… đã đứng vững khá tốt,” ông Jun Du, giáo sư kinh tế tại Alston University, cho biết. Nhưng bà nói thêm rằng, “có rất nhiều việc phải thiết kế lại kết nối.”

Mỹ đã thuyết phục một số nước đồng ý với những thay đổi thương mại nhằm tăng cơ hội cho doanh nghiệp Mỹ, như nông dân, bán hàng ra nước ngoài.

Nhưng nỗ lực của Trump cũng làm xa lánh các đồng minh, thúc đẩy những thay đổi đi ngược với lợi ích của Mỹ - kể cả trong trường hợp của Canada, nơi Trump cuối cùng đã miễn cho phần lớn hàng hóa khỏi thuế quan, viện dẫn một hiệp định thương mại tự do Bắc Mỹ.

Gần đây, Canada đã đồng ý cắt giảm thuế quan của mình đối với hàng nghìn xe điện do Trung Quốc sản xuất, từ mức 100% xuống khoảng 6,1%. Đây là một bước ngoặt lớn rời xa Mỹ để hướng sang Trung Quốc, và đặc biệt là một điều không mấy dễ chịu đối với các hãng ô tô Mỹ, những đơn vị đã thống trị thị trường Canada từ lâu.

“Điều khiến người ta lo ngại không phải nhiều ở mức thuế quan, mà là tính đơn phương,” theo Petros Mavroidis, giáo sư tại Trường Luật Columbia.

3. Căng thẳng với đồng minh gia tăng

Bloomberg qua Getty Images

Các căng thẳng do thuế quan tạo ra đã lan sang các lĩnh vực khác

Những căng thẳng phát sinh từ thuế quan đã tràn sang cả các lĩnh vực không thuộc thương mại.

Theo ước tính của Hiệp hội Du lịch Mỹ, lượng khách Canada đến Mỹ đã giảm 20% trong năm ngoái, khiến nền kinh tế Mỹ thiệt hại hơn $4bn.

Các mức thuế quan cũng làm phức tạp nỗ lực của Mỹ nhằm vận động ủng hộ cho các vấn đề lớn và nhỏ, dù đó là cuộc chiến ở Iran hay việc gia hạn lệnh cấm kéo dài 28 năm đối với thuế quan đối với các giao dịch điện tử như phát trực tuyến, Mavroidis cho biết.

“Làm sao bạn có thể yêu cầu một hành vi hợp tác khi bạn ‘bắt họ chịu thiệt’ trong thương mại?” ông nói. “Bạn đánh mất sức mạnh mềm, vốn là lợi thế lớn nhất của Mỹ. Tất cả những điều đó giờ đã mất, và làm thế nào để xây lại nó?”

Trong khi các hành động trả đũa thương mại trực tiếp nhắm vào Mỹ vẫn bị hạn chế, không có gì đảm bảo rằng mô hình đó sẽ tiếp tục duy trì, theo nhà kinh tế Michael Pearce của Oxford Economics. Ông lưu ý rằng lập trường của Trump đã khuyến khích các nước khác khám phá những chính sách bảo hộ hơn của riêng họ.

“Đó là rủi ro đáng kể - rằng theo thời gian, chúng ta có thể bắt đầu thấy việc trả đũa dưới những cách khác,” ông nói. “Đó là cách những thiệt hại từ cuộc chiến thương mại có thể lan rộng.”

4. Giá cả tăng ở Mỹ

EPA/Shutterstock

Các mức thuế quan mà Trump đe dọa vào Ngày Giải phóng và khiến nỗi lo sợ bùng lên như vậy cuối cùng đã bị “làm loãng” - sau khi tổng thống miễn trừ nhiều mặt hàng và ký các thỏa thuận với những nước chấp nhận mức thuế thấp hơn.

Những lời hứa lớn mà ông đưa ra khi đó cũng không thành hiện thực.

Việc sản xuất chế tạo đã dành phần lớn thời gian của năm ngoái cho sự thu hẹp, trong khi đầu tư nước ngoài vào Mỹ cũng giảm, bất chấp các cam kết của một số công ty, như các hãng dược, sẽ tăng chi tiêu của họ, theo phân tích của Tax Foundation dựa trên dữ liệu chính phủ.

Rồi đến tháng Hai, Tòa án Tối cao Mỹ đã bác bỏ hoàn toàn các khoản thuế vào Ngày Giải phóng, thậm chí còn đặt câu hỏi về đợt tăng thu từ thuế quan mà chính phủ ghi nhận trong năm ngoái. Mỹ hiện đang phải hoàn trả hơn một nửa số $260bn mà họ đã thu được.

Nhà Trắng cho biết sẽ cần thời gian để các chính sách của họ phát huy hiệu quả, đồng thời chỉ vào các lời hứa của các công ty và các nước về các khoản đầu tư lớn.

Nhưng trong lúc này, tác động chính đầu tiên của thuế quan tại Mỹ là sự căng thẳng trong hoạt động kinh doanh và giá cả cao hơn đối với người tiêu dùng.

Khoảng 55% các khoản phí thu mới đã được chuyển sang người tiêu dùng vào năm ngoái, Goldman Sachs ước tính vào tháng Mười.

Điều đó đã giúp đẩy tỷ lệ lạm phát của Mỹ trong năm ngoái tăng lên khoảng nửa điểm phần trăm, lên xấp xỉ 3%, so với kịch bản nếu không có thuế quan, Pearce nói.

Vì khả năng chi trả đang là vấn đề được nhiều cử tri quan tâm, vấn đề này đã làm phức tạp thông điệp của đảng Cộng hòa trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng Mười Một.

Nhưng dù thuế quan gây sức ép lên chi tiêu của người tiêu dùng và hoạt động kinh doanh, nền kinh tế vẫn tăng trưởng 2,1%, với tỷ lệ thất nghiệp vào tháng Mười Hai ở mức 4,4%.

“Việc này tạo ra rất nhiều tiếng ồn, nhưng tôi nghĩ rất khó để nói rằng nó đã gây ra những tác động vĩ mô tiêu cực có ý nghĩa lớn,” Pearce nói.

Sau phán quyết của Tòa án Tối cao, Nhà Trắng đã cam kết sẽ khôi phục các chính sách của mình bằng các đạo luật khác. Mức độ Trump sẽ thúc đẩy đến đâu trong giai đoạn chạy đua trước bầu cử vẫn còn phải chờ xem.

“Tôi không nghĩ chúng ta sẽ bao giờ quay trở lại mức của Ngày Giải phóng,” Erica York, phó chủ tịch về chính sách thuế liên bang tại Tax Foundation, nói.

Thuế quan của Trump

Thương mại toàn cầu

Donald Trump