Xà phòng trắng thị trường tài chính: Bài học từ 11 tai họa năm 2025

Năm 2025 tiết lộ sự thật sắc bén về thị trường tài chính toàn cầu—khi bong bóng trắng vỡ, người hâm mộ không còn để lại gì ngoài ngoài chảo, mà còn mở ra những rủi ro tiềm ẩn trong mọi góc của hệ thống. Niềm tin đa dạng trong thị trường, lợi nhuận từ tiền mặt và áp lực thanh khoản thường xuyên trở thành “bong bóng trắng” biến mất khi gió thị trường quay trở lại. Thông qua nghiên cứu 11 giai đoạn chính của năm nay, chúng ta đã thấy rõ rằng nền kinh tế thế giới đã phân bổ như thế nào để năm 2025 mang lại cả lợi nhuận khổng lồ và thiệt hại nặng nề.

Khi hy vọng chính trị trở thành bong bóng trắng: câu chuyện về token Trump

Khi Donald Trump trở lại Nhà Trắng, thị trường tiền điện tử đã nhìn thấy cơ hội vàng—không phải vàng mà là token. Các nhà đầu tư đổ xô mua “mọi thứ liên quan đến thương hiệu Trump” từ coin Meme đến World Liberty Financial Token (WLFI). Chiến lược này dường như là một “bong bóng” thành công—ít nhất ban đầu.

Chỉ trong vài tháng, bí ẩn bắt đầu tan vỡ. Vào ngày 23 tháng 12, coin Meme của Trump giảm hơn 80% so đỉnh cao, coin Meme của Melania mất gần 99%, và cổ phiếu của American Bitcoin giảm khoảng 80%. Lịch sử xác nhận những dự đoán của các chuyên gia: niềm tin chính trị không thể duy trì tài sản lâu dài, ngay cả khi có “người ủng hộ” ở vị trí cao, khiến mọi người thấy rằng niềm tin (confidence) mong manh như “bong bóng trắng” trên mặt nước.

Burry và Saylor: ai sẽ thắng trong cược lớn này?

Trong quan điểm so sánh với lời tuyên bố đức tin của Michael Burry—người dự đoán khủng hoảng 2008—ông đã mở rộng bán khống Nvidia và Palantir Technologies cùng với quyền chọn bán với giá cực thấp. Trong khi đó, Michael Saylor của MicroStrategy lại thúc đẩy tài sản kỹ thuật số bằng hệ thống “mua Bitcoin theo từng bước chín”.

Hai cược này không chỉ là trò chơi giữa hai cá nhân, mà còn đại diện cho “niềm tin vào các cổ phiếu AI” của thị trường. Tháng 7, cổ phiếu của Strategy tăng 57% kể từ đầu năm, nhưng khi các giao dịch bắt đầu có nhiều đối thủ cạnh tranh hơn và giá Bitcoin giảm từ đỉnh, cổ phiếu Strategy bắt đầu mất đi phần thưởng của nó—“bong bóng trắng” của niềm tin thị trường bắt đầu vỡ ra lần nữa.

Ngoài lợi nhuận hoặc thua lỗ, trường hợp này vẽ ra hình ảnh của một studio quan trọng: bong bóng trắng không xuất phát từ trò chơi thiên vị, mà từ niềm tin chung của cộng đồng. Và khi niềm tin đó lung lay, mọi thứ sẽ đảo lộn.

Cổ phiếu phòng thủ châu Âu: bong bóng của nỗi sợ hãi hay thiếu quyền lực?

Chính trị địa chiến lược hỗn loạn—đặc biệt là kế hoạch của Trump giảm hỗ trợ Ukraine—đã thúc đẩy cuộc cạnh tranh về tài sản phòng thủ tại châu Âu. Rheinmetall của Đức tăng 150% trong năm 2025, trong khi Leonardo của Ý tăng hơn 90%.

Các công ty quản lý tài sản từng tránh xa “ngành công nghiệp quốc phòng” dựa trên nguyên tắc ESG đã nhanh chóng thay đổi chiến lược. “Chân dung thị trường đã thay đổi,” như công ty Quản lý Tài sản Sycomore đã chỉ ra. Và khi chân dung thay đổi, dòng vốn cũng theo chiều gió.

Tuy nhiên, rủi ro của “bong bóng trắng” quốc phòng này rõ ràng: nếu chia rẽ địa chính trị giảm xuống hoặc hiệp ước hòa bình hình thành, dòng chảy vốn ra có thể nhanh hơn dòng vào.

“Giao dịch do giảm giá tiền tệ”: khi vàng và Bitcoin cùng nhảy vọt

Gánh nặng nợ khổng lồ của Mỹ, Pháp và Nhật Bản, cùng với sự bất ổn trong tâm lý chính sách của các nhà hoạch định, đã thúc đẩy nhiều nhà đầu tư hướng tới “tài sản phòng chống mất giá”. Tháng 10, giá vàng và Bitcoin đồng loạt đạt mức cao kỷ lục—một thời điểm hiếm hoi.

Dù là do lo ngại về giảm giá tiền tệ hay “khám phá tài sản an toàn”, giá vàng vẫn tăng liên tục trong cả năm, lập kỷ lục mới nhiều lần. Đối với Bitcoin, sự biến động ngày càng lớn—nó là một “bong bóng” không ổn định nhưng thành công trong việc thu hút nhà đầu tư tránh xa.

Thị trường chứng khoán Hàn Quốc: bong bóng của chính sách hỗ trợ thị trường vốn

Chỉ số Kospi tăng hơn 70% trong năm 2025 nhờ chính sách “mục tiêu 5.000 điểm” của Tổng thống Lee Jae-myung. Nhiều ngân hàng phố Wall tham gia niềm tin này, nhưng có một “người vắng mặt” đáng chú ý: nhà đầu tư cá nhân trong nước.

Dù Lee Jae-myung từng là nhà đầu tư cá nhân, nhưng kết quả cải cách của ông vẫn chưa thể thuyết phục người trong nước “giữ cổ phần dài hạn”. Các nhà đầu tư cá nhân Hàn Quốc đã trở thành “người bán ròng” trên thị trường chính của họ, đổ hơn 33 tỷ USD vào thị trường chứng khoán Mỹ. Đây là cuộc sống của “bong bóng trắng” trong chính sách: nó chỉ thành công khi số người tin rằng “đúng là thật”.

Trái phiếu Nhật Bản: từ “kẻ chính gây ra sụp đổ” thành “thiên đường của người bán khống”

Trong nhiều năm, các nhà bán khống trái phiếu chính phủ Nhật Bản phải chịu lỗ do chính sách lãi suất thấp của Ngân hàng Trung ương. Nhưng năm 2025, tình hình đã thay đổi.

Việc Ngân hàng Nhật Bản nâng lãi suất và ngân sách lớn của Thủ tướng Sanae Takeo đã đẩy lợi suất trái phiếu 10 năm vượt ngưỡng 2% lần đầu tiên sau hơn mười năm. Chỉ số trái phiếu của Bloomberg giảm hơn 6%—làm cho thị trường trái phiếu chính lớn nhất thế giới trở thành “bong bóng trắng” của chính sách nới lỏng kéo dài.

Đây là “bong bóng trắng” của chính sách nới lỏng kéo dài: nó có thể giúp giảm nợ thế chấp, nhưng khi thời điểm đến, những người bán “bong bóng” đó sẽ chịu rủi ro nhất.

Thị trường tín dụng: côn trùng cứng đầu xuất hiện

Burry từng nói: “Khi bạn thấy một con côn trùng, có khả năng còn nhiều con khác đang ẩn nấp trong bóng tối.” Năm 2025 đã chứng minh lời cảnh báo này qua nhiều cuộc khủng hoảng nhỏ.

Công ty Saks Global tái cấu trúc nợ trái phiếu trị giá 2,2 tỷ USD sau khi chỉ trả lãi một lần. First Brands, Tricolor và New Fortress Energy đều sụp đổ, khiến giá trị nợ hàng tỷ USD biến mất. Các tổ chức tài chính như JPMorgan Chase thất bại trong việc kiểm tra các hành vi phạm pháp như “cầm cố tài sản chồng chéo”.

Đây không chỉ là gian lận đơn thuần bị bỏ qua, mà còn là việc thả nổi tiêu chuẩn bằng cách bỏ qua các quy chuẩn trong thế giới “bong bóng trắng”: các nhà đầu tư đặt cược vào các người vay nhỏ như thể đó là khoản đầu tư, đến khi niềm tin vỡ vụn, tất cả đều sụp đổ.

Fannie Mae và Freddie Mac: “Song sinh độc hại” trở lại cuộc sống

Sau nhiều năm dưới sự kiểm soát của chính phủ, hai công ty này đã trở thành mục tiêu của các đợt đầu cơ mới khi Trump lên nắm quyền. Các nhà đầu tư hy vọng rằng “kế hoạch tư nhân hóa” sẽ thành hiện thực.

Từ đầu năm đến đỉnh điểm tháng 9, cổ phiếu của cả hai tăng 367%—trở thành một trong những cổ phiếu thắng lớn nhất năm. Ngay cả Michael Burry cũng tham gia nhóm lạc quan này, viết bài về tiềm năng của chúng.

Nhưng giống như các bong bóng trắng khác, niềm tin vào thị trường này vẫn dựa vào sự không chắc chắn: khả năng IPO và biến động chính trị.

Carry Trade Thổ Nhĩ Kỳ: khi bong bóng vỡ, tiếng nổ rung chuyển thế giới

Năm 2024, Carry Trade Thổ Nhĩ Kỳ dường như là một cược thua: lợi suất trái phiếu hơn 40%, Ngân hàng Trung ương hứa giữ vững đồng lira. Các nhà đầu tư vay mượn với lãi suất thấp và mua tài sản có lợi suất cao.

Vào ngày 19 tháng 3 năm 2025, cảnh sát Thổ Nhĩ Kỳ bắt giữ thị trưởng đối lập của Istanbul. Thời điểm đó, Carry Trade sụp đổ hoàn toàn. Sau đó, đồng lira giảm 17% trong năm—một ví dụ hoàn chỉnh về “bong bóng trắng” chính trị, dù được củng cố bởi niềm tin tài chính cũng đã vỡ vụn.

Bài học cuối cùng: bong bóng trắng của thị trường tài chính 2025

Năm 2025 không chỉ là về lợi nhuận và thua lỗ, mà còn về những kết luận quan trọng hơn: thị trường tài chính toàn cầu đã xây dựng nhiều dạng “bong bóng trắng”—từ niềm tin chính trị, niềm tin chung, đến tiền tệ và dự báo chính sách.

Khi tư vấn cho các nhà đầu tư chuẩn bị cho năm 2026, lời cảnh báo của Jamie Dimon mang tính trọng tâm: “Khi bạn thấy côn trùng, có khả năng còn nhiều con khác đang ẩn nấp.” Thực tế là, niềm tin (confidence) chính nó là “bong bóng trắng” mong manh, cộng thêm các rủi ro vẫn còn tiềm ẩn, và mỗi nhà đầu tư cần học cách nhận biết “côn trùng” (ẩn họa/rủi ro) là một kỹ năng quan trọng không kém gì việc tạo ra bong bóng.