Vietnam đã trình diện một bức tranh kinh tế ấn tượng vào năm 2025.

Theo số liệu chính thức, tăng trưởng GDP cả năm của Việt Nam đạt 8.02%, hoàn thành mục tiêu tăng trưởng 8% đề ra từ đầu năm. Điều đáng chú ý hơn nữa là tổng giá trị GDP lần đầu tiên vượt mốc 5000 tỷ USD, đạt 5140 tỷ USD (tương đương khoảng 3.67 nghìn tỷ nhân dân tệ). Con số này xét trên phạm vi toàn cầu, tốc độ tăng trưởng đứng trong top đầu thế giới; nhìn trong ASEAN, còn xa mới có đối thủ.

Xét theo quý, Việt Nam đã duy trì đà tăng trưởng liên tục — Quý 1 tăng 7%, Quý 2 đạt 8.19%, Quý 3 nhảy lên 8.23%, Quý 4 vọt lên 8.46%, thể hiện xu hướng tăng tốc. Trong tháng 12, xuất khẩu tháng đạt mức tăng trưởng so với cùng kỳ lên tới 23.8%, đà này còn tiếp tục mạnh mẽ hơn khi về cuối năm.

Thu nhập bình quân đầu người cũng lần đầu vượt mốc 5000 USD, đánh dấu Việt Nam chính thức bước vào nhóm các quốc gia có thu nhập trung bình cao. Với tốc độ này, dự kiến năm 2026 Việt Nam sẽ vượt Thái Lan, trở thành nền kinh tế lớn thứ hai của ASEAN.

**Xuất khẩu mới là động lực chính**

Chìa khóa của đà tăng trưởng cao này là gì? Câu trả lời hướng về một từ khóa: xuất khẩu.

Năm 2025, Việt Nam đạt tổng kim ngạch thương mại xuất nhập khẩu 930 tỷ USD, tăng 18% so với cùng kỳ. Trong đó, xuất khẩu đạt 475 tỷ USD (tăng 17%), nhập khẩu 455 tỷ USD, thặng dư thương mại cả năm 200 tỷ USD. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu này đã đủ để Việt Nam lọt vào top 15 quốc gia thương mại lớn nhất thế giới.

Tuy nhiên, có một hiện tượng thú vị — Việt Nam nhập khẩu số lượng lớn nguyên liệu công nghiệp từ Trung Quốc, sau đó sản xuất lắp ráp trong nước, rồi chủ yếu xuất sang Mỹ. Nói cách khác, Việt Nam đóng vai trò là "nhà lắp ráp" trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Năm ngoái, tháng 4, Mỹ phát động chiến tranh thuế quan, Việt Nam phản ứng nhanh chóng, cam kết mở cửa thị trường toàn diện cho Mỹ, giảm thuế xuất khẩu xuống còn 20%. Chính bước đi này đã kích hoạt đà bùng nổ xuất khẩu liên tiếp — từ quý 2 trở đi, Việt Nam duy trì mức tăng trưởng cao 8% trong ba quý liên tiếp.

**Dấu hiệu nâng cấp ngành công nghiệp**

Từ tháng 1 đến tháng 8 năm 2025, xuất khẩu sang Mỹ của Việt Nam đã đạt 99 tỷ USD, tăng 26% so với cùng kỳ, chiếm khoảng một phần ba tổng xuất khẩu của Việt Nam. Trong cơ cấu hàng xuất khẩu, đáng chú ý là dấu hiệu nâng cấp ngành công nghiệp.

Trước đây, các mặt hàng xuất khẩu chính của Việt Nam là dệt may, giày dép, đồ chơi, các sản phẩm lao động chân tay. Hiện tại, cấu trúc này đang thay đổi — tỷ trọng xuất khẩu điện thoại, máy tính, thiết bị cơ khí tăng nhanh. Dữ liệu cho thấy, trong 8 tháng đầu năm 2025, tổng giá trị xuất khẩu điện thoại và máy tính của Việt Nam đã vượt quá 100 tỷ USD. Trong đó, xuất khẩu điện thoại chiếm 26% trong xuất khẩu sang Mỹ, trở thành mặt hàng đơn lẻ lớn nhất.

Trong thị trường xuất khẩu điện thoại toàn cầu, Việt Nam đã vượt Ấn Độ vào năm 2024, trở thành nước xuất khẩu lớn thứ hai thế giới (sau Trung Quốc). Các hãng như Apple, Samsung đang chuyển một phần chuỗi sản xuất sang Việt Nam, động lực phía sau là gì? Chênh lệch thuế quan, lợi thế địa lý, chính sách ưu đãi — tất cả đều là các mảnh ghép của bức tranh này.

**Giới hạn của tăng trưởng**

Tuy nhiên, đằng sau đà tăng trưởng cao vẫn tồn tại nhiều lo ngại.

Tốc độ tăng GDP cao của Việt Nam phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu, và tăng trưởng xuất khẩu lại dựa vào sự dịch chuyển liên tục của các ngành công nghiệp quốc tế. Một khi quá trình này chậm lại, tốc độ tăng trưởng sẽ gặp áp lực. Vấn đề sâu xa hơn là hạ tầng — điện lực, giao thông, logistics, công nghiệp nặng còn khá lạc hậu, đây là nền tảng để duy trì sự phát triển của ngành sản xuất và kinh tế bền vững.

Về việc Việt Nam có thể trở thành quốc gia phát triển hay không? Hiện tại còn một quãng đường dài phía trước. Thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam mới vượt mốc 5000 USD, trong khi tiêu chuẩn của các quốc gia phát triển là 20.000 USD, chênh lệch hơn 4 lần. Thêm nữa, phần lớn ngành sản xuất của Việt Nam vẫn dừng lại ở giai đoạn gia công, lắp ráp, khả năng tự chủ về công nghệ còn rất mới mẻ, những điều này không thể bù đắp trong ngắn hạn.

Nói đơn giản, câu chuyện hiện tại của Việt Nam là — nắm bắt cơ hội chuyển dịch ngành công nghiệp, dựa vào xuất khẩu để đạt tăng trưởng nhanh, nhưng để từ "quốc gia lắp ráp" nâng cấp thành "quốc gia sáng tạo" còn cần đầu tư lớn hơn vào hạ tầng, nâng cấp ngành công nghiệp, đổi mới sáng tạo công nghệ.