Multicoin：Chúng tôi tại sao lại đánh giá cao stablecoin trở thành FinTech 4.0?

Tác giả: Spencer Applebaum & Eli Qian

Biên dịch: Deep潮 TechFlow

Trong hai mươi năm qua, công nghệ tài chính (fintech) đã thay đổi cách mọi người tiếp cận các sản phẩm tài chính, nhưng chưa thực sự thay đổi cách dòng chảy vốn hoạt động.

Sáng tạo chủ yếu tập trung vào giao diện đơn giản hơn, trải nghiệm người dùng mượt mà hơn và kênh phân phối hiệu quả hơn, trong khi hạ tầng tài chính cốt lõi vẫn gần như không đổi.

Trong phần lớn thời gian này, ngăn xếp công nghệ fintech chủ yếu là được bán lại chứ không phải xây dựng lại từ đầu.

Tổng thể, sự phát triển của fintech có thể chia thành bốn giai đoạn:

Fintech 1.0: Phân phối kỹ thuật số (2000-2010)

Làn sóng fintech đầu tiên giúp dịch vụ tài chính dễ tiếp cận hơn, nhưng chưa nâng cao đáng kể hiệu quả. Các công ty như PayPal, E*TRADE và Mint đã kết hợp hệ thống truyền thống (như ACH, SWIFT và mạng lưới thẻ đã xây dựng từ hàng chục năm trước) với giao diện internet, tạo ra các gói sản phẩm tài chính số hóa.

Trong giai đoạn này, tốc độ thanh toán còn chậm, quy trình tuân thủ dựa vào thao tác thủ công, xử lý thanh toán bị giới hạn bởi lịch trình nghiêm ngặt. Dù dịch vụ tài chính đã được đưa lên trực tuyến, nhưng về cơ bản chưa thay đổi cách dòng tiền vận hành. Chỉ có sự khác biệt là ai có thể sử dụng các sản phẩm tài chính này, chứ không phải cách hoạt động thực sự của chúng.

Fintech 2.0: Thời kỳ ngân hàng mới (2010-2020)

Bước đột phá tiếp theo đến từ sự phổ biến của điện thoại thông minh và phân phối xã hội. Chime cung cấp dịch vụ rút tiền sớm cho nhân viên theo giờ; SoFi tập trung vào tái cấp vốn vay sinh viên cho các sinh viên có tiềm năng thăng tiến; Revolut và Nubank cung cấp giao diện thân thiện người dùng, phục vụ nhóm khách hàng toàn cầu với dịch vụ tài chính thấp.

Dù mỗi công ty kể câu chuyện hấp dẫn hơn cho đối tượng mục tiêu, nhưng về bản chất họ đều bán cùng một sản phẩm: tài khoản séc và thẻ ghi nợ hoạt động trên mạng lưới thanh toán cũ. Họ vẫn dựa vào ngân hàng tài trợ, mạng lưới thẻ và hệ thống ACH, không khác gì các tiền bối.

Thành công của các công ty này không phải do họ xây dựng mạng lưới thanh toán mới, mà vì họ tiếp cận khách hàng tốt hơn. Thương hiệu, hướng dẫn người dùng và thu hút khách hàng trở thành lợi thế cạnh tranh của họ. Trong giai đoạn này, các công ty fintech trở thành các doanh nghiệp dựa vào ngân hàng, chuyên về phân phối.

Fintech 3.0: Tài chính nhúng (2020-2024)

Khoảng từ năm 2020, tài chính nhúng bắt đầu bùng nổ nhanh chóng. Phổ biến API (giao diện lập trình ứng dụng) cho phép gần như bất kỳ công ty phần mềm nào cũng có thể cung cấp sản phẩm tài chính. Marqeta cho phép các công ty phát hành thẻ qua API; Synapse, Unit và Treasury Prime cung cấp dịch vụ ngân hàng như một dịch vụ (Banking-as-a-Service, BaaS). Chẳng bao lâu, hầu hết các ứng dụng đều có thể cung cấp dịch vụ thanh toán, thẻ hoặc vay mượn.

Tuy nhiên, đằng sau các lớp trừu tượng này, về bản chất vẫn chưa có sự thay đổi căn bản nào. Các nhà cung cấp BaaS vẫn dựa vào ngân hàng tài trợ ban đầu, khung pháp lý tuân thủ và mạng lưới thanh toán. Lớp trừu tượng chuyển từ ngân hàng sang API, nhưng lợi ích kinh tế và quyền kiểm soát vẫn về tay hệ thống truyền thống.

Thương mại hóa fintech

Đến đầu thập niên 2020, những nhược điểm của mô hình này dần lộ rõ. Hầu hết các ngân hàng mới nổi đều dựa vào một số ít ngân hàng tài trợ và nhà cung cấp BaaS.

Nguồn: Embedded

Do cạnh tranh khốc liệt qua marketing hiệu quả, chi phí thu hút khách hàng tăng vọt, lợi nhuận bị thu hẹp, chi phí gian lận và tuân thủ tăng cao, hạ tầng gần như không phân biệt được. Cạnh tranh trở thành cuộc đua vũ khí marketing. Nhiều fintech cố gắng tạo khác biệt bằng màu thẻ, thưởng đăng ký và các chương trình hoàn tiền.

Trong khi đó, quyền kiểm soát rủi ro và giá trị tập trung tại các ngân hàng. Các tổ chức lớn như JPMorgan Chase và Bank of America, được giám sát bởi OCC, giữ các đặc quyền cốt lõi: nhận tiền gửi, cho vay và truy cập mạng lưới thanh toán liên bang (như ACH và Fedwire). Các công ty fintech như Chime, Revolut và Affirm thiếu các đặc quyền này, phải dựa vào ngân hàng cấp phép để cung cấp dịch vụ. Ngân hàng kiếm lợi từ chênh lệch lãi suất và phí nền tảng; fintech kiếm lợi từ phí giao dịch (interchange).

Khi số lượng dự án fintech tăng vọt, các cơ quan quản lý ngày càng siết chặt kiểm tra các ngân hàng tài trợ phía sau. Các lệnh giám sát và kỳ vọng kiểm soát tăng cao buộc các ngân hàng phải đầu tư nhiều vào tuân thủ, quản lý rủi ro và giám sát các dự án của bên thứ ba. Ví dụ, Cross River Bank đã ký lệnh tuân thủ với FDIC; Green Dot Bank bị xử lý bởi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Federal Reserve); và Fed đã ban hành lệnh dừng hoạt động đối với Evolve Bank.

Phản ứng của các ngân hàng là thắt chặt quy trình tiếp nhận khách hàng, hạn chế số lượng dự án hỗ trợ và chậm tiến độ phát triển sản phẩm. Môi trường từng thúc đẩy đổi mới giờ đây yêu cầu quy mô lớn hơn để chứng minh chi phí tuân thủ hợp lý. Sự tăng trưởng của fintech trở nên chậm lại, đắt đỏ hơn và thiên về ra mắt các sản phẩm phổ quát hướng tới đại chúng thay vì các sản phẩm đáp ứng nhu cầu cụ thể.

Theo quan điểm của chúng tôi, trong 20 năm qua, lý do chính khiến đổi mới chỉ dừng lại ở tầng công nghệ là:

Cơ sở hạ tầng dòng tiền bị độc quyền và đóng kín: Visa, Mastercard và mạng ACH của Fed gần như không còn chỗ cho cạnh tranh.

Các startup cần vốn lớn để ra mắt các sản phẩm tài chính cốt lõi: Phát triển một ứng dụng ngân hàng có quy định cần hàng triệu USD cho tuân thủ, phòng chống gian lận, quản lý vốn, v.v.

Các quy định hạn chế tham gia trực tiếp: Chỉ các tổ chức có giấy phép mới có thể giữ tiền hoặc thực hiện dòng tiền qua mạng lưới thanh toán cốt lõi.

Nguồn: Statista

Trong bối cảnh các hạn chế này, thay vì thách thức trực tiếp các mạng lưới thanh toán hiện có, xây dựng sản phẩm tập trung là lựa chọn khôn ngoan hơn. Kết quả là, hầu hết fintech cuối cùng chỉ là các lớp bọc API ngân hàng tinh xảo. Dù trong hai thập kỷ qua đã có nhiều đổi mới, nhưng rất ít nguyên thủy tài chính (financial primitives) thực sự ra đời. Trong thời gian dài, gần như không có giải pháp thay thế khả thi nào.

Ngược lại, ngành công nghiệp tiền mã hóa đi theo hướng hoàn toàn trái ngược. Các nhà phát triển bắt đầu tập trung vào xây dựng các nguyên thủy tài chính. Từ tự động hóa thị trường tự tạo (AMM), bonding curves, hợp đồng vĩnh viễn (perpetual contracts), kho dự trữ thanh khoản (liquidity vaults) đến tín dụng trên chuỗi, tất cả đều bắt đầu phát triển từ hạ tầng nền tảng. Lần đầu tiên trong lịch sử, logic tài chính trở nên có thể lập trình.

Fintech 4.0: Stablecoin và tài chính không phép

Dù ba giai đoạn fintech đầu đã đạt được nhiều đổi mới, cấu trúc dòng tiền nền tảng gần như không thay đổi. Dù sản phẩm tài chính được cung cấp qua ngân hàng truyền thống, ngân hàng mới hay API nhúng, dòng tiền vẫn chảy qua mạng lưới đóng kín có phép do trung gian kiểm soát.

Stablecoin đã thay đổi mô hình này. Nó không còn là xây dựng phần mềm dựa trên ngân hàng nữa, mà trực tiếp thay thế các chức năng cốt lõi của ngân hàng. Các nhà phát triển có thể tương tác trực tiếp với mạng mở, có thể lập trình. Thanh toán hoàn tất trên chuỗi, việc giữ tiền, cho vay và tuân thủ chuyển từ hợp đồng truyền thống sang phần mềm.

Bản chất của dịch vụ ngân hàng như một dịch vụ (BaaS) dù giảm ma sát, nhưng không thay đổi mô hình kinh tế. Các fintech vẫn phải trả phí tuân thủ cho ngân hàng tài trợ, phí thanh toán cho mạng lưới thẻ và phí truy cập cho trung gian. Cơ sở hạ tầng vẫn đắt đỏ và hạn chế.

Trong khi đó, stablecoin hoàn toàn loại bỏ nhu cầu tiếp cận thuê ngoài. Các nhà phát triển không cần gọi API ngân hàng nữa, mà tương tác trực tiếp với mạng mở. Thanh toán diễn ra ngay trên chuỗi, phí chảy về giao thức chứ không phải trung gian. Chúng tôi cho rằng, sự chuyển đổi này giảm đáng kể ngưỡng chi phí — từ việc phát triển qua ngân hàng cần hàng triệu USD, hoặc qua BaaS cần hàng chục nghìn USD, đến việc xây dựng hợp đồng thông minh không phép trên chuỗi chỉ cần vài nghìn USD.

Sự chuyển đổi này đã thể hiện rõ trong các ứng dụng quy mô lớn. Giá trị thị trường của stablecoin từ gần như bằng không đã tăng lên khoảng 300 tỷ USD trong chưa đầy một thập kỷ, kể cả khi loại trừ chuyển khoản giữa các sàn giao dịch và giá trị tối đa có thể rút ra (MEV), khối lượng giao dịch thực tế đã vượt qua các mạng thanh toán truyền thống như PayPal và Visa. Lần đầu tiên, mạng thanh toán không phải ngân hàng, không phải thẻ có thể vận hành quy mô toàn cầu.

Nguồn: Artemis

Để hiểu tầm quan trọng của sự chuyển đổi này trong thực tế, ta cần hiểu cách fintech hiện tại xây dựng. Các công ty fintech điển hình dựa vào hệ sinh thái nhà cung cấp công nghệ khổng lồ, gồm các lớp sau:

Giao diện người dùng / Trải nghiệm người dùng (UI/UX)

Ngân hàng và lớp giữ tiền: Evolve, Cross River, Synapse, Treasury Prime

Mạng lưới thanh toán: ACH, Wire, SWIFT, Visa, Mastercard

Xác thực và tuân thủ: Ally, Persona, Sardine

Chống gian lận: SentiLink, Socure, Feedzai

Hạ tầng bảo lãnh / tín dụng: Plaid, Argyle, Pinwheel

Quản lý rủi ro và vốn: Alloy, Unit21

Thị trường vốn: Prime Trust, DriveWealth

Tổng hợp dữ liệu: Plaid, MX

Tuân thủ / Báo cáo: FinCEN, kiểm tra OFAC

Khởi nghiệp fintech dựa trên hệ sinh thái này có nghĩa là phải quản lý hợp đồng, kiểm toán, cơ chế khuyến khích và các mô hình lỗi tiềm năng của hàng chục đối tác. Mỗi lớp đều làm tăng chi phí và độ trễ, nhiều nhóm dành phần lớn thời gian để phối hợp hạ tầng thay vì tập trung phát triển sản phẩm.

Trong khi đó, hệ thống dựa trên stablecoin đơn giản hóa đáng kể sự phức tạp này. Các chức năng từng cần nhiều nhà cung cấp giờ đây có thể thực hiện chỉ bằng một số nguyên thủy trên chuỗi (on-chain primitives).

Trong thế giới dựa trên stablecoin và tài chính không phép, các thay đổi sau đang diễn ra:

Ngân hàng và giữ tiền: được thay thế bởi các giải pháp phi tập trung như Altitude.

Mạng lưới thanh toán: được thay thế bằng stablecoin.

Xác thực và tuân thủ: vẫn cần thiết, nhưng chúng tôi cho rằng có thể thực hiện trên chuỗi, giữ bí mật và an toàn bằng công nghệ zkMe.

Hạ tầng tín dụng và cho vay: hoàn toàn đổi mới và chuyển lên chuỗi.

Công ty thị trường vốn: khi tất cả tài sản đều được token hóa, các công ty này sẽ trở nên không còn quan trọng.

Dữ liệu tổng hợp: thay thế bằng dữ liệu trên chuỗi và tính minh bạch chọn lọc (ví dụ qua mã hóa toàn bộ FHE).

Tuân thủ và kiểm tra OFAC: xử lý tại cấp ví (ví dụ, nếu ví của Alice nằm trong danh sách trừng phạt, cô ấy sẽ không thể tương tác với giao thức).

Điểm khác biệt thực sự của fintech 4.0 là hạ tầng tài chính cuối cùng đã bắt đầu thay đổi. Thay vì phát triển một ứng dụng cần âm thầm xin phép ngân hàng phía sau, giờ đây người ta trực tiếp dùng stablecoin và mạng thanh toán mở để thay thế các chức năng cốt lõi của ngân hàng. Các nhà phát triển không còn là thuê ngoài, mà trở thành chủ sở hữu thực sự của “đất đai”.

Cơ hội fintech dựa trên stablecoin

Ảnh hưởng rõ ràng nhất của sự chuyển đổi này là số lượng fintech sẽ tăng mạnh. Khi giữ tiền, vay mượn và chuyển tiền gần như miễn phí và tức thì, việc thành lập một công ty fintech sẽ dễ như ra mắt một sản phẩm SaaS. Trong thế giới dựa trên stablecoin, không còn cần tích hợp phức tạp với ngân hàng tài trợ, không còn trung gian phát hành thẻ, quy trình thanh toán kéo dài nhiều ngày hay kiểm tra KYC rườm rà làm chậm tiến trình.

Chúng tôi tin rằng, chi phí cố định để tạo ra một sản phẩm fintech cốt lõi dựa trên tài chính sẽ giảm từ hàng triệu USD xuống còn vài nghìn USD. Khi hạ tầng, chi phí thu hút khách hàng (CAC) và rào cản tuân thủ biến mất, các startup có thể cung cấp dịch vụ cho các cộng đồng nhỏ hơn, rõ ràng hơn theo mô hình chúng tôi gọi là “fintech dựa trên stablecoin”, một cách sinh lời.

Xu hướng này có tiền lệ rõ ràng trong lịch sử. Các fintech thế hệ trước bắt đầu bằng cách phục vụ nhóm khách hàng cụ thể: SoFi tập trung vào tái cấp vốn vay sinh viên, Chime cung cấp dịch vụ trả lương sớm, Greenlight ra mắt thẻ ghi nợ cho trẻ vị thành niên, Brex phục vụ các startup không thể vay tín dụng truyền thống. Nhưng mô hình chuyên môn hóa này không phải là bền vững. Do doanh thu phí giao dịch bị hạn chế, chi phí tuân thủ tăng cao và phụ thuộc vào ngân hàng tài trợ, các công ty này buộc phải mở rộng ra ngoài phân khúc ban đầu để tồn tại. Để duy trì hoạt động, họ phải mở rộng theo chiều ngang, thêm các sản phẩm không cần thiết chỉ để mở rộng quy mô hạ tầng.

Hiện nay, nhờ mạng lưới thanh toán tiền mã hóa và API tài chính không phép giảm đáng kể chi phí khởi đầu, làn sóng ngân hàng mới dựa trên stablecoin (neobanks) sẽ xuất hiện, mỗi ngân hàng nhắm vào một nhóm khách hàng cụ thể, giống như các nhà sáng tạo fintech ban đầu. Với chi phí vận hành giảm rõ rệt, các ngân hàng mới này có thể tập trung vào các thị trường hẹp hơn, chuyên biệt hơn và duy trì sự tập trung, ví dụ như dịch vụ tài chính phù hợp Sharia, cộng đồng yêu thích tiền mã hóa, hoặc dịch vụ dành riêng cho vận động viên dựa trên mô hình thu nhập và tiêu dùng đặc thù của họ.

Ảnh hưởng quan trọng hơn là, chuyên môn hóa còn giúp tối ưu hóa hiệu quả đơn vị. Chi phí thu hút khách hàng (CAC) giảm, việc bán chéo dễ dàng hơn, và giá trị vòng đời khách hàng (LTV) tăng lên. Các fintech chuyên môn hóa có thể nhắm chính xác vào các nhóm khách hàng ngách có khả năng chuyển đổi cao, và qua đó lan tỏa thương hiệu mạnh mẽ hơn. Những doanh nghiệp này vận hành ít tốn kém hơn, nhưng có thể thu lợi nhiều hơn từ mỗi khách hàng so với các fintech thế hệ trước.

Khi bất kỳ ai cũng có thể ra mắt fintech trong vài tuần, câu hỏi sẽ chuyển từ “Ai có thể tiếp cận khách hàng?” thành “Ai thực sự hiểu khách hàng?”

Khám phá không gian thiết kế fintech chuyên môn hóa

Cơ hội hấp dẫn nhất thường xuất hiện ở những nơi mạng lưới thanh toán truyền thống thất bại.

Ví dụ, các nhà sáng tạo nội dung người lớn và diễn viên biểu diễn kiếm hàng tỷ đô mỗi năm, nhưng thường bị ngân hàng và các nhà xử lý thanh toán thẻ “cấm vận” do rủi ro uy tín hoặc hoàn tiền. Họ có thể bị trì hoãn thanh toán vài ngày, thậm chí bị giữ lại do “xét duyệt tuân thủ”, và thường phải trả phí cao 10-20% qua các cổng thanh toán rủi ro cao như Epoch, CCBill. Chúng tôi cho rằng, thanh toán dựa trên stablecoin có thể cung cấp thanh toán tức thì, không thể hoàn lại, hỗ trợ lập trình tuân thủ, cho phép các diễn viên tự giữ tiền, tự phân phối thu nhập vào tài khoản thuế hoặc tiết kiệm, và nhận thanh toán toàn cầu mà không cần phụ thuộc trung gian rủi ro cao.

Tiếp theo, các vận động viên chuyên nghiệp, đặc biệt là các vận động viên thể thao cá nhân như golf, quần vợt, đối mặt với dòng tiền và rủi ro đặc thù. Thu nhập của họ tập trung trong thời gian ngắn, phải chia cho đại lý, huấn luyện viên và các thành viên đội nhóm. Họ cần nộp thuế ở nhiều bang và quốc gia, và chấn thương có thể hoàn toàn cắt đứt dòng thu nhập. Một fintech dựa trên stablecoin có thể giúp họ token hóa thu nhập tương lai, trả lương cho đội nhóm qua ví đa chữ ký, tự động khấu trừ thuế theo quy định từng khu vực.

Các nhà phân phối hàng xa xỉ và đồng hồ là thị trường khác chưa được phục vụ tốt bởi hạ tầng tài chính truyền thống. Các doanh nghiệp này thường chuyển kho hàng giá trị cao qua biên giới, chủ yếu qua chuyển khoản ngân hàng hoặc các nhà xử lý thanh toán rủi ro cao, thực hiện các giao dịch hàng trăm nghìn đô, và phải chờ đợi nhiều ngày để hoàn tất. Vốn lưu động của họ thường bị khóa trong kho hàng hoặc tủ trưng bày, chứ không phải trong tài khoản ngân hàng, khiến vay ngắn hạn đắt đỏ và khó tiếp cận. Chúng tôi nghĩ rằng, một fintech dựa trên stablecoin có thể giải quyết trực tiếp các vấn đề này: cung cấp thanh toán tức thì cho các giao dịch lớn, cấp tín dụng dựa trên token hóa kho hàng, và dịch vụ giữ tiền có thể lập trình tích hợp hợp đồng thông minh.

Khi xem xét đủ nhiều ví dụ này, ta nhận ra các hạn chế tương tự liên tục xuất hiện: ngân hàng truyền thống chưa từng phục vụ tốt các nhóm khách hàng có dòng tiền toàn cầu, không đều hoặc phi truyền thống. Nhưng các nhóm này có thể trở thành thị trường sinh lợi qua mạng lưới thanh toán stablecoin. Dưới đây là một số ví dụ lý thuyết về fintech dựa trên stablecoin tập trung hấp dẫn:

Vận động viên chuyên nghiệp: thu nhập trong thời gian ngắn; thường xuyên di chuyển; cần nộp thuế nhiều khu vực; trả lương huấn luyện viên, đại lý, huấn luyện viên thể thao; có thể muốn phòng ngừa rủi ro chấn thương.

Diễn viên và nhà sáng tạo nội dung người lớn: bị loại khỏi ngân hàng và nhà xử lý thẻ; đối tượng khách hàng toàn cầu.

Nhân viên các công ty kỳ lân (unicorn): thiếu tiền mặt, tài sản ròng chủ yếu là cổ phần không thể chuyển đổi; khi thực hiện quyền chọn, có thể đối mặt với thuế cao.

Nhà phát triển trên chuỗi: tài sản ròng chủ yếu là token biến động mạnh; gặp khó khăn trong rút tiền pháp định và vấn đề thuế.

Du mục kỹ thuật số: dịch vụ ngân hàng không cần hộ chiếu, tự động đổi ngoại tệ; tự động xử lý thuế dựa theo vị trí; thường xuyên di chuyển và chuyển chỗ.

Tù nhân: gia đình hoặc bạn bè gửi tiền qua kênh truyền thống vừa khó khăn, vừa đắt đỏ; tiền thường không đến kịp thời.

Dịch vụ tài chính phù hợp Sharia: tránh các giao dịch lãi suất.

Thế hệ Z: dịch vụ ngân hàng tín dụng nhẹ; đầu tư qua chơi game; dịch vụ tài chính có tính xã hội.

Doanh nghiệp nhỏ và vừa xuyên quốc gia: phí ngoại hối cao; thanh toán chậm; dòng tiền bị khóa trong tài sản.

Yêu thích tiền mã hóa (Degens): thanh toán qua hóa đơn thẻ tín dụng để tham gia các giao dịch đầu cơ rủi ro cao.

Hỗ trợ quốc tế: dòng tiền viện trợ chậm, bị hạn chế bởi trung gian, minh bạch thấp; thất thoát lớn do phí, tham nhũng và phân phối nguồn lực không hiệu quả.

Tandas / câu lạc bộ tiết kiệm luân phiên: cung cấp dịch vụ tiết kiệm xuyên biên giới cho các gia đình toàn cầu; tích lũy tiết kiệm để sinh lợi; xây dựng lịch sử thu nhập trên chuỗi để đánh giá tín dụng.

Nhà phân phối hàng xa xỉ (ví dụ, nhà phân phối đồng hồ): dòng tiền bị khóa trong kho; cần vay ngắn hạn; thực hiện nhiều giao dịch lớn xuyên biên giới; thường dùng WhatsApp, Telegram để giao dịch.

Tổng kết

Trong hai mươi năm qua, đổi mới fintech chủ yếu tập trung vào phân phối, chứ không phải hạ tầng. Các công ty cạnh tranh về thương hiệu, hướng dẫn người dùng và thu hút khách hàng trả phí, nhưng dòng tiền vẫn chảy qua các mạng lưới thanh toán đóng kín giống cũ. Điều này mở rộng phạm vi dịch vụ tài chính, nhưng cũng dẫn đến đồng nhất, chi phí cao và lợi nhuận nhỏ khó bứt phá.

Stablecoin hứa hẹn sẽ thay đổi hoàn toàn mô hình kinh tế của các sản phẩm tài chính. Bằng cách chuyển các chức năng giữ tiền, thanh toán, cho vay và tuân thủ thành phần mềm mở, có thể lập trình, nó giảm đáng kể chi phí cố định để khởi nghiệp và vận hành fintech. Những chức năng từng phải dựa vào ngân hàng tài trợ, mạng lưới thẻ và hệ sinh thái nhà cung cấp lớn giờ đây có thể xây dựng trực tiếp trên chuỗi, giảm mạnh chi phí vận hành.

Khi hạ tầng trở nên rẻ hơn, chuyên môn hóa trở thành khả thi. Các fintech không còn cần hàng triệu người dùng để sinh lợi. Thay vào đó, họ có thể tập trung vào các cộng đồng nhỏ, rõ ràng, có nhu cầu đặc thù, như vận động viên, nhà sáng tạo nội dung người lớn, fan K-pop hoặc nhà phân phối đồng hồ xa xỉ, những nhóm đã có nền tảng văn hóa, niềm tin và hành vi chung, giúp sản phẩm lan tỏa qua truyền miệng tự nhiên hơn là marketing trả phí.

Điều quan trọng nữa là, các cộng đồng này thường có mô hình dòng tiền, rủi ro và quyết định tài chính tương tự nhau. Sự nhất quán này giúp thiết kế sản phẩm phù hợp với cách họ thực sự vận hành, thay vì dựa trên các hình mẫu người dùng trừu tượng. Hiệu quả truyền miệng không chỉ đến từ mối quan hệ giữa người dùng, mà còn từ việc sản phẩm thực sự phù hợp với cách họ vận hành.

Nếu tầm nhìn này thành hiện thực, sự chuyển đổi kinh tế này sẽ có ý nghĩa sâu xa. Khi phân phối phù hợp hơn với cộng đồng, chi phí thu hút khách hàng (CAC) sẽ giảm; và khi trung gian giảm, lợi nhuận sẽ tăng. Những thị trường từng bị xem là quá nhỏ hoặc không sinh lợi sẽ trở thành các mô hình kinh doanh bền vững, có lợi nhuận.

Trong thế giới như vậy, lợi thế của fintech không còn dựa vào mở rộng quy mô đơn thuần hay chi tiêu marketing lớn, mà dựa vào hiểu biết sâu sắc về nền tảng tài chính của khách hàng. Thành công của fintech thế hệ tiếp theo không nằm ở việc phục vụ tất cả mọi người, mà ở khả năng cung cấp dịch vụ tối ưu cho các nhóm đặc thù dựa trên cách dòng tiền thực tế vận hành.