Gần đây, lĩnh vực token riêng tư lại trở nên sôi động, các đồng ZEC, ZBT, ASTER đều có xu hướng đáng chú ý. Nhiều hơn là dự đoán, tôi muốn tổng hợp tình hình của từng đồng một.

**Câu chuyện về công nghệ riêng tư của ZEC**

Zcash sử dụng chứng minh không kiến thức (zk-SNARKs) để đảm bảo tính riêng tư cho giao dịch, công nghệ này khá mạnh mẽ. Gần đây, việc nâng cấp Halo 2 cũng được xem là bước tiến, chủ yếu nhằm nâng cao khả năng mở rộng. Nhưng những năm gần đây, ZEC không mấy suôn sẻ — áp lực từ phía quản lý luôn tồn tại, Mỹ vẫn duy trì sự kiểm soát chặt chẽ đối với các đồng tiền riêng tư. Về xu hướng giá, ZEC có mức độ tương quan cao với Bitcoin, chủ yếu theo biến động của thị trường chung. Tuy nhiên, cạnh tranh trong lĩnh vực này rất khốc liệt, Monero, Dash và các đối thủ khác đều đang ráo riết cạnh tranh, vì vậy chỉ dựa vào công nghệ tiên tiến là chưa đủ để nổi bật. Về hoạt động trên chuỗi, nhu cầu riêng tư thực sự có một lượng người dùng ổn định, nhưng quy mô vẫn còn kém xa các token DeFi chính thống.

**Khó khăn của ZBT**

Token nền tảng của sàn ZB, ban đầu còn có chút nhiệt, nhưng hai năm trở lại đây đã khác. Khi ngành sàn giao dịch cạnh tranh ngày càng khốc liệt, hiệu ứng dẫn đầu rõ rệt, các sàn trung bình và nhỏ bị đẩy vào thế khó khăn hơn nhiều. Giá trị của ZBT hoàn toàn phụ thuộc vào hiệu quả hoạt động của sàn — khối lượng giao dịch thế nào, có thể đột phá trong các sản phẩm phái sinh hoặc tài sản mới không, tất cả đều ảnh hưởng trực tiếp đến triển vọng của token nền tảng này. Hiện tại, khối lượng và thanh khoản tập trung khá cao, giá chịu áp lực lâu dài. Trừ khi ZB tìm ra điểm tăng trưởng mới, không thì khả năng tăng giá của token này rất hạn chế.

**Đặc tính rủi ro cao của ASTER**

Các token như ASTER thường liên quan đến GameFi hoặc hệ sinh thái NFT, đặc điểm của lĩnh vực này là — nóng rồi cũng nhanh nguội. Sự sống còn của dự án phụ thuộc vào số lượng người dùng, mô hình kinh tế trong game có thể duy trì liên tục hay không, tính thanh khoản của các tài sản NFT, v.v. Vấn đề là, nhiều dự án GameFi đều rơi vào vòng luẩn quẩn: token liên tục phát hành (cơ chế thưởng), người chơi rút lui, hệ thống kinh tế sụp đổ, giá giảm mạnh. Các token này dễ bị đẩy lên cao do các đợt nóng sốt, tăng gấp đôi rồi cũng có thể giảm mạnh, rủi ro cực kỳ cao.

**Tổng kết so sánh ba đồng**

ZEC theo hướng công nghệ, thanh toán riêng tư có thực nhu cầu, nhưng không chắc chắn về quy định, tiến trình áp dụng chậm. ZBT gặp khó khăn do cạnh tranh trong ngành sàn, không gian giá trị hạn chế. ASTER, đại diện cho token GameFi, dù có tiềm năng tăng trưởng, dễ bị thao túng bởi dòng tiền nóng, nhưng vòng đời dự án thường ngắn, mô hình kinh tế dễ sụp đổ. Tổng thể, cả ba loại token đều có những điểm rủi ro riêng, khi lựa chọn cần có nhận thức rõ về các yếu tố cơ bản của dự án.