Nhà phân tích Citrini mang theo một thùng tiền mặt, một gói xì gà tiến vào Iran! Mang về tình hình hiện tại ở eo biển Hormuz

Khi thị trường nhìn nhận tình hình một cách phổ biến qua hai diễn giải cực đoan là “bị phong tỏa” hoặc “thông suốt”, một báo cáo mới nhất của tổ chức nghiên cứu New York Citrini Research lại cố gắng phá vỡ khung tư duy quá đơn giản hóa này. Citrini Research cử một nhà phân tích có mã nội bộ “Analyst #3”, xuất phát từ New York, đi qua Dubai, cảng dầu Fujairah, rồi cuối cùng tiến vào bán đảo Musandam ở miền bắc Oman, và đồng thời cố gắng tiếp cận thực tế vùng biển eo biển.

Thông qua một cuộc khảo sát thực địa có mức rủi ro cao, thậm chí gần như liều lĩnh, tổ chức này đưa ra một kết luận then chốt: eo biển Hormuz không hề bị phong tỏa hoàn toàn, mà đang được Iran “định nghĩa và quản lý lại”.

Citrini cử “007” của giới phân tích, tiến thẳng vào eo biển Hormuz ngoài thực địa

Sở dĩ báo cáo này gây chú ý trên thị trường không chỉ vì kết luận của nó trái ngược với kỳ vọng chính thống, mà còn vì phương thức nghiên cứu của nó—cử thẳng các nhà phân tích xuống tận tuyến đầu chiến trường để quan sát, thay vì dựa vào hình ảnh vệ tinh hoặc thông tin thứ cấp.

Báo cáo cho biết, sau khi Mỹ và Israel tiến hành các hoạt động quân sự chống lại Iran vào cuối tháng 2, Iran đã thực sự áp dụng các biện pháp đối phó đối với eo biển Hormuz. Tuy nhiên, tuyến đường thủy then chốt này—chuyên chở khoảng một phần năm lượng dầu và khí thiên nhiên hóa lỏng toàn cầu—không bị tê liệt hoàn toàn như bên ngoài dự đoán, mà bước vào một trật tự mới mang tính thông hành có lựa chọn.

Để làm rõ tình hình thực sự, Citrini Research cử một nhà phân tích có mã nội bộ “Analyst #3” từ New York, đi qua Dubai, cảng dầu Fujairah, rồi cuối cùng tiến vào bán đảo Musandam ở miền bắc Oman, và cố gắng tiếp cận thực tế vùng biển của eo biển.

Theo mô tả, nhà phân tích này mang theo thiết bị ghi âm và quay chụp, một thùng tiền mặt, một bao xì gà, cần sa và thiết bị định vị khẩn cấp; tại địa phương, anh ta thậm chí thuê tạm thuyền để ra khơi bằng tiền mặt, và còn tiếp cận vùng biển của Iran trong tình huống không có GPS. Trong bối cảnh máy bay không người lái bay vòng và tàu tuần tra của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran hoạt động dày đặc, hoàn thành nhiệm vụ quan sát; cuối cùng, anh ta từng bị lực lượng hải chính chặn lại và tạm giữ thiết bị.

Dù nhiệm vụ đầy rủi ro, cuộc điều tra thực địa lần này đã cung cấp thông tin đầu tay then chốt. Báo cáo cho biết, Iran đã thiết lập một hệ thống quản lý vận tải tại khu vực đảo Geshm và đảo Larak. Tất cả các tàu muốn đi qua eo biển phải thông qua trung gian nộp dữ liệu chi tiết, bao gồm lý lịch chủ tàu, nội dung hàng hóa và thông tin về thuyền viên, đồng thời trả một khoản phí nhất định.

Các tàu được chấp thuận thông hành sẽ nhận được mã ủy quyền; một số thậm chí còn được hộ tống; còn những tàu không đáp ứng yêu cầu thì phải chờ ở ngoài khơi. Điều này có nghĩa là eo biển không bị đóng lại, mà được chuyển thành một cơ chế thông hành mang tính kiểm soát cao và chọn lọc.

Kết luận báo cáo: Iran muốn biến eo biển Hormuz thành kênh đào Suez

Citrini Research cho rằng mục tiêu chiến lược của Iran không phải là cắt đứt nguồn cung năng lượng toàn cầu, mà là thông qua việc kiểm soát tuyến đường để thiết lập chủ quyền thực chất và các quân bài mặc cả. Mô hình này tương tự cơ chế quản lý mà Thổ Nhĩ Kỳ từng áp dụng lâu dài ở eo biển Bosphorus, hoặc cơ chế thu phí và thông hành của kênh đào Suez. Trên thực tế, quan chức Iran vào cuối tháng 3 đã công khai nói rằng họ có kế hoạch thiết lập một hệ thống quản lý eo biển mới, yêu cầu tất cả các tàu phải nộp đơn xin phép và thanh toán chi phí.

Báo cáo đồng thời vạch ra một hiện tượng then chốt: trong khi Mỹ duy trì sức ép quân sự, nhiều nước nhập khẩu năng lượng—bao gồm Nhật Bản, Pháp và Hy Lạp—đã chọn phối hợp với Iran ở những mức độ khác nhau để đảm bảo tàu chở dầu vẫn có thể tiếp tục thông hành. Điều này khiến eo biển hình thành một trạng thái đặc biệt “chiến tranh và thương mại cùng tồn tại”: xung đột không ngăn dòng chảy, mà là đang tái định hình các quy tắc vận chuyển.

Đối với thị trường, tác động của trạng thái này phức tạp hơn nhiều so với chỉ đơn thuần phong tỏa. Báo cáo cho biết rằng, ngay cả khi vận chuyển không bị gián đoạn hoàn toàn, cước phí vẫn có thể duy trì ở mức cao, và sự không chắc chắn của nguồn cung năng lượng sẽ tồn tại lâu dài. Đồng thời, cấu trúc vận tải đã bắt đầu có sự điều chỉnh, chẳng hạn như giảm tàu siêu cỡ lớn, trong khi tỷ trọng tàu cỡ trung và tàu LNG (khí thiên nhiên hóa lỏng) tăng lên.

Citrini Research nhấn mạnh rằng, nếu eo biển thực sự bị phong tỏa hoàn toàn, kho dự trữ năng lượng toàn cầu sẽ nhanh chóng cạn kiệt, gây ra cú sốc mang tính thảm họa đối với kinh tế. Chính vì vậy, đa số quốc gia chọn tìm một thỏa hiệp giữa hiện thực và rủi ro, thay vì gia tăng xung đột.

Kết luận cuối cùng của báo cáo chỉ ra rằng tình trạng của eo biển Hormuz vừa không phải là “đóng”, cũng không phải là “mở cửa bình thường”, mà là một trật tự mới đang dần hình thành: dưới sự kiểm soát kín đáo nhưng duy trì liên tục, mỗi con tàu đi qua đều trở thành một phần của ván cờ địa chính trị.

Bài viết này do nhà phân tích Citrini cầm theo một thùng tiền mặt, một bao xì gà tiến thẳng tới Iran! Mang về tình hình hiện tại của eo biển Hormuz. Xuất hiện sớm nhất trên Chuỗi tin ABMedia.