Nỗ lực kiểm soát súng lớn nhất của Canada trong nhiều thập kỷ đang đi chệch mục tiêu

28 phút trước

Chia sẻLưu

Thêm vào mục ưu tiên trên Google

Nadine YousifPhóng viên Canada cao cấp, Montreal, Quebec

BBC

Chủ cửa hàng súng Frank Nardi cho biết nhiều khách hàng bị bối rối bởi chương trình mua lại súng và loại súng nào nằm trong lệnh cấm

Heidi Rathjen đã kêu gọi cấm súng trường kiểu tấn công từ năm 1989, khi một tay súng nổ súng vào các bạn cùng lớp của bà tại Trường École Polytechnique ở Montreal.

Vụ xả súng, khiến 14 phụ nữ thiệt mạng và hơn một chục người bị thương, là bước ngoặt đối với Canada, thay đổi cách đất nước nhìn nhận bạo lực súng đạn.

Hơn hai thập kỷ sau đó, sau một vụ xả súng hàng loạt chết người khác vào năm 2020, Ottawa đã triển khai lệnh cấm đối với một số mẫu vũ khí “kiểu tấn công” khoảng 2.500 mẫu.

Nhưng một kế hoạch nhằm mua lại những khẩu súng hiện đã bị cấm này từ chính chủ của chúng đã triển khai khá trục trặc, và chương trình có vẻ sẽ khó đạt được mục tiêu.

Nhiều chủ sở hữu súng hợp pháp không tin tưởng vào quy trình, hai tỉnh đã từ chối tham gia, và thậm chí những nhà hoạt động kiểm soát súng như Rathjen cũng nói rằng nỗ lực của liên bang, dù là một chiến thắng cho an toàn công cộng, nhưng vẫn có vấn đề vì lệnh cấm không được áp dụng đủ rộng rãi.

“Không có lệnh cấm toàn diện đối với vũ khí tấn công thì sẽ không có lệnh cấm… và tiền sẽ bị lãng phí,” Rathjen, người phát ngôn của nhóm vận động kiểm soát súng PolySeSouvient, nói.

Ngay cả Bộ trưởng an toàn công cộng của Canada, Gary Anandasangaree, cũng bị bắt gặp đang chỉ trích kế hoạch của chính phủ mình trong một đoạn ghi âm bị rò rỉ trên Toronto Star.

“Đừng bắt tôi giải thích logic cho anh về điều này,” ông nói với một người đàn ông ở Toronto trong một cuộc trò chuyện được ghi âm bí mật vào cuối năm ngoái, khi bị thúc ép về giá trị của chương trình, trong khi phần lớn các vụ phạm tội liên quan đến súng ở Canada được thực hiện bằng vũ khí bất hợp pháp.

Sau đó, Anandasangaree cho biết những nhận xét của ông là “thiếu định hướng”, và rằng ông tin vào tầm quan trọng của chương trình.

Vậy vì sao Canada lại gặp khó khăn với một biện pháp từng thành công ở những nơi như Australia - nơi theo số liệu của chính phủ Australia, 650.000 khẩu súng đã được mua lại và bị phá hủy sau thảm sát Port Arthur năm 1996 - và New Zealand, nơi đã thu gom khoảng 56.000 khẩu súng sau vụ xả súng tại nhà thờ Hồi giáo Christchurch năm 2019?

Australia từng được xem là một nhà lãnh đạo thế giới về kiểm soát súng - Bondi đã phơi bày một thực tế phức tạp hơn

Luật sở hữu súng của Canada là gì?

Joel Negin, một giáo sư về y tế công cộng tại Đại học Sydney, cho biết các biện pháp của Australia năm 1996 phần lớn đã hiệu quả vì chúng là một phần của “một loạt biện pháp rộng” được triển khai “rất nhanh” sau thảm sát.

Chương trình của Australia cũng được tài trợ tốt nhờ một khoản phụ phí ngắn hạn được áp lên người nộp thuế, ông lưu ý.

“Ở Canada, tình hình là đề xuất mua lại súng, nhưng nó không nhất thiết gắn chặt với các can thiệp khác,” Negin nói, đồng thời cho biết việc triển khai, cùng với các luật khác liên quan đến súng sau vụ xả súng hàng loạt ở Nova Scotia năm 2020, đã bị chia cắt.

Supplied by PolySeSouvient

Nhà hoạt động kiểm soát súng Heidi Rathjen cho biết lệnh cấm súng loại trừ các mẫu như SKS, một loại súng bắn bán tự động

Kế hoạch của Canada dành cho chủ sở hữu súng là sẽ được chính phủ hoàn trả khi họ giao nộp vũ khí, tương tự như các biện pháp ở Australia và New Zealand. Hơn C$215m ($155m; £117m) đã được dành riêng cho nỗ lực này.

• Canada kỷ niệm 30 năm kể từ Vụ thảm sát Montreal

Frank Nardi, một chủ cửa hàng súng có trụ sở tại Montreal, cho biết ông tin rằng luật này nhắm không công bằng vào những người săn hợp pháp và các tay bắn thể thao. Ông lập luận rằng các vụ xả súng hàng loạt ở Canada có nhiều khả năng liên quan đến những thứ như sự thất bại của hệ thống sức khỏe tinh thần.

“Hãy tập trung vào điều đó trước khi áp đặt tất cả các quy định và việc tịch thu này lên tất cả những người sở hữu súng hợp pháp, những người luôn ủng hộ an toàn và tuân thủ các quy trình,” ông nói.

Khi nói tại cửa hàng của mình, Nardi cho BBC biết ông đã nghe từ nhiều người sở hữu súng rằng họ bị bối rối về chương trình và không chắc khẩu súng nào bị ảnh hưởng, và ông đổ lỗi cho việc truyền thông kém từ chính phủ liên bang.

Ông cho rằng những khẩu súng thuộc diện lệnh cấm - hoặc không - không phải lúc nào cũng hợp lý. Ông giơ lên hai khẩu trông gần như giống hệt nhau.

“Cùng cỡ nòng, cùng loại đạn chứa,” ông giải thích, nhưng một khẩu bị cấm còn khẩu kia thì không.

Trong khi đó, Alberta và Saskatchewan, hai tỉnh theo hướng bảo thủ ở miền tây Canada, đã từ chối tham gia chương trình.

Tại Alberta, nó sẽ không được thực thi và ở Saskatchewan, chủ sở hữu sẽ được che chắn khỏi trách nhiệm hình sự cho đến khi họ nhận được điều mà tỉnh này nói là một cam kết về bồi thường công bằng đối với các khẩu súng của họ.

Blaine Beaven, ủy viên phụ trách súng mới được bổ nhiệm của Saskatchewan, nói với BBC rằng luật của tỉnh ông được thiết kế nhằm bảo vệ người sở hữu súng. Nhưng ông và các quan chức Saskatchewan khác đã có những lời lẽ mạnh mẽ đối với chính bản thân lệnh cấm súng.

“Về cốt lõi, đó là một chỉ đạo mang tính hệ tư tưởng được đưa ra rằng có giới hạn đến mức không có lợi ích nhận thấy nào đối với an toàn công cộng,” Beaven nói.

Xem: Phân tích kế hoạch mua lại súng của Canada

Một số lực lượng cảnh sát ở Canada đã nói rằng họ sẽ không hỗ trợ chính phủ trong chương trình này, gọi đó là “gánh nặng vận hành đáng kể”, và cho rằng nó có thể không phù hợp với ưu tiên của họ là tập trung vào việc buôn lậu súng trái phép.

Sự phản đối đang diễn ra trong một quốc gia vốn được ghi nhận là ủng hộ rộng rãi kiểm soát súng, và có các luật súng nghiêm ngặt hơn nhiều so với Hoa Kỳ.

Thăm dò cho thấy đa số người Canada tin rằng luật súng ở nước họ là vừa phải hoặc chưa đủ nghiêm, và 82% vào năm 2020 cho biết họ ủng hộ lệnh cấm các vũ khí tấn công kiểu quân sự.

Ở Canada, việc sở hữu súng được quản lý bởi các luật yêu cầu những người muốn sở hữu súng phải xin giấy phép bằng cách vượt qua một khóa học an toàn và các cuộc kiểm tra lý lịch nghiêm ngặt trước khi họ có thể mua một khẩu súng.

Các luật lỏng lẻo hơn của Mỹ rõ ràng đã dẫn đến việc tràn vào nhiều khẩu súng bất hợp pháp qua biên giới Mỹ-Canada. Dữ liệu từ Ontario, tỉnh đông dân nhất của Canada, cho thấy phần lớn súng ngắn được thu hồi từ tội phạm trong năm 2024 - khoảng 91% - có xuất xứ từ Mỹ.

Tuy nhiên, trong các vụ xả súng hàng loạt hiếm hoi ở Canada, thủ phạm thường sử dụng súng trường dài, bao gồm tại École Polytechnique và tại Portapique, Nova Scotia vào năm 2020, nơi 22 người thiệt mạng.

Vụ xả súng hàng loạt chết người gần đây nhất của đất nước, ở thị trấn nhỏ Tumbler Ridge, British Columbia vào tháng Hai, ít nhất có một khẩu súng là “súng trường đã được cải biến”. Các khẩu súng này cũng không được đăng ký cho nghi phạm, một người 18 tuổi đã chết vì một vết bắn tự gây ra trong cuộc tấn công.

Tám người thiệt mạng, nhiều trẻ em tại một trường trung học địa phương.

Getty Images

Bộ trưởng An toàn công cộng Gary Anandasangaree đã nói rằng “vũ khí kiểu tấn công” không thuộc về các cộng đồng ở Canada

Chính phủ Canada đã nói rằng họ có ý định tiếp tục thực hiện đầy đủ kế hoạch mua lại bất chấp những lời chỉ trích quanh chính sách của họ.

Hơn 67.000 khẩu súng đã được khai báo tự nguyện bởi hơn 37.000 người Canada trên khắp cả nước.

Chính phủ đã dành khoản tiền để mua lại tổng cộng 136.000 khẩu súng.

Anandasangaree đã cảm ơn những người sở hữu súng đã khai báo súng của họ trước thời hạn vào Thứ Ba, nói trong một tuyên bố rằng “những loại vũ khí này không thuộc về các cộng đồng của chúng ta”.

Và mặc dù thời gian ân xá cho người sở hữu súng đã được gia hạn nhiều lần, thời hạn hiện là ngày 30 tháng 10 để các khẩu súng được phá hủy.

Liệu ngày đó có được giữ vững hay không là một câu hỏi khác. Tòa án Tối cao Canada gần đây đã đồng ý xem xét một thách thức đối với lệnh cấm súng do Liên minh Canada về Quyền Sở hữu Súng nộp, sau khi hai tòa án cấp dưới ra phán quyết ủng hộ lệnh cấm này.

Một trong những người sáng lập của nhóm, Tracey Wilson, nói với BBC rằng họ đang tư vấn cho những người đã khai báo vũ khí của mình rút đơn xin chờ phán quyết của tòa án, dự kiến sẽ không đến trong vài tháng.

Nhóm của cô ấy đang cân nhắc nộp đơn để gia hạn thời gian ân xá nếu chính phủ không tự làm.

“Chúng tôi sẽ không chờ họ làm điều đúng đắn cho người Canada,” Wilson nói.

Còn đối với Rathjen, thời gian đang dần cạn để thực hiện điều mà bà gọi là “lệnh cấm toàn diện” sẽ cấm sở hữu toàn bộ súng trường kiểu tấn công, đặc biệt là SKS súng bắn bán tự động.

Bà gọi sự sẵn sàng của chính phủ trong việc bồi thường cho những chủ sở hữu hiện tại mà không cấm việc mua mới của tất cả các mẫu súng trường là “một kịch bản ác mộng”.

“Thật khó tin rằng chính phủ đã đầu tư quá nhiều vào hồ sơ gây tranh cãi và khó khăn này, quá nhiều tiền, quá nhiều vốn chính trị, và rồi họ lại đang hướng đến thất bại,” bà nói.

Canada