Các quốc gia Ả Rập cố gắng phá vỡ thế cục bằng vũ lực, Trung Quốc, Nga và Pháp phản đối

► Văn Chiến lược của Tranh luận

Mỹ và Israel dùng một tay châm ngòi chiến sự, khiến eo biển Hormuz vốn dĩ thông suốt hoàn toàn bị đóng cửa; giờ đây Mỹ và các nước khác lại tìm cách dùng vũ lực để “phá thế”, điều đó bộc lộ sự mỉa mai hết sức rõ ràng.

Theo hãng Reuters và 《New York Times》 ngày 2 tháng 4 dẫn lời nhiều người trong cuộc, vào ngày 3 tháng 4 theo giờ địa phương, Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc dự kiến bỏ phiếu về dự thảo nghị quyết liên quan đến việc hộ tống eo biển Hormuz, do Bahrain khởi xướng, với sự ủng hộ của các quốc gia Ả Rập vùng Vịnh và Mỹ. Phần cốt lõi là ủy quyền cho các quốc gia thành viên “sử dụng mọi biện pháp phòng vệ cần thiết” để bảo vệ tàu thuyền buôn. Nhưng theo lời các quan chức am hiểu, do ba nước thường trực Hội đồng Bảo an là Trung Quốc, Nga và Pháp phản đối dứt khoát cách diễn đạt cho phép sử dụng vũ lực, cộng thêm việc các nước thành viên khác cũng bất đồng quan điểm, triển vọng dự thảo được thông qua rất mờ mịt.

Chính các hoạt động quân sự của Mỹ và Israel đã khiến tình hình hỗn loạn ở eo biển bùng phát. Ngày 24 tháng 6 năm 2025, nhìn từ tỉnh Musandam ở Oman, các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz. IC Photo

Bahrain khẩn thiết kêu gọi “ứng phó dứt khoát”

Kể từ cuối tháng 2, khi Mỹ và Israel tiến hành các hoạt động quân sự chống lại Iran, giá dầu quốc tế liên tục tăng cao; trên thực tế, eo biển Hormuz đã đóng đối với vận tải đường biển.

《Wall Street Journal》 ngày 31 tháng 3 trước đó cũng từng đề cập rằng các nước Ả Rập đang thúc đẩy Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc thông qua một nghị quyết nhằm dùng vũ lực để mở thông eo biển Hormuz.

Báo cáo mới nhất tiếp tục tiết lộ diễn biến vụ việc. Reuters ngày 2 dẫn lời một quan chức ngoại giao cho biết, Hội đồng Bảo an sẽ bỏ phiếu vào ngày 3 về một dự thảo nghị quyết do Bahrain đề xuất, nhằm bảo vệ tàu thuyền buôn đi lại ở eo biển Hormuz và các vùng biển lân cận.

Quan chức ngoại giao cho biết, Bahrain – nước đang giữ chức vụ Chủ tịch luân phiên hiện tại của Hội đồng Bảo an – đã chốt một dự thảo nghị quyết, dự kiến ủy quyền cho “thực hiện mọi biện pháp phòng vệ cần thiết” để bảo vệ việc đi lại của tàu thuyền buôn.

Dự thảo nghị quyết mà Reuters quan sát được cho thấy thời hạn hiệu lực của các biện pháp ủy quyền liên quan là “ít nhất 6 tháng… cho đến khi Hội đồng Bảo an có quyết định khác”.

Bộ trưởng Ngoại giao Bahrain là Abdullah Tid?ve? Ben Rashid Zayani? nói tại Hội đồng Bảo an ngày 2 rằng, kỳ vọng Hội đồng Bảo an sẽ thể hiện lập trường thống nhất trong cuộc bỏ phiếu dự thảo, “cần phải ứng phó dứt khoát” trước hành vi kiểm soát việc đi lại quốc tế qua eo biển Hormuz của Iran.

Nỗ lực thúc đẩy nghị quyết của Bahrain nhận được sự ủng hộ từ các quốc gia Ả Rập vùng Vịnh khác và Mỹ. Tổng thư ký Liên minh các Quốc gia Ả Rập, Ahmad Ab?u Ghat? (có 22 quốc gia thành viên) tại Hội đồng Bảo an tuyên bố ủng hộ nỗ lực của Bahrain trong việc thúc đẩy nghị quyết này.

Để nghị quyết của Hội đồng Bảo an được thông qua cần ít nhất 9 phiếu thuận, và năm quốc gia thường trực là Mỹ, Nga, Trung Quốc, Anh và Pháp không quốc gia nào thực hiện quyền phủ quyết.

Trung Quốc, Nga và Pháp phản đối; các nước khác cũng có bất đồng

Nhưng theo những thông tin hiện có, tranh cãi mà dự thảo này gây ra không hề nhỏ.

《New York Times》 ngày 2 dẫn lời một quan chức cấp cao của Liên Hợp Quốc cho biết Nga, Trung Quốc và Pháp trên thực tế phản đối việc thông qua dự thảo; ba nước đều phản đối rõ ràng mọi cách diễn đạt trong dự thảo liên quan đến việc ủy quyền sử dụng vũ lực. Bài báo cho biết vẫn chưa rõ thời gian để tiếp tục vận động ngoại giao bổ sung, liệu có thể khiến ba nước nắm quyền phủ quyết này thay đổi lập trường hay không.

Theo các nhà ngoại giao, không chỉ có các nước thường trực mà giữa 10 nước không thường trực trong Hội đồng Bảo an cũng tồn tại bất đồng.

Dự thảo nghị quyết hiện tại đã là bản thứ tư sau nhiều tuần đàm phán kín. Các điều khoản được cho là gây bế tắc nêu rằng Hội đồng Bảo an “ủy quyền cho các quốc gia thành viên, dù hành động đơn lẻ hay thông qua cơ chế hợp tác hải quân đa quốc gia tự nguyện được thành lập, với điều kiện thông báo trước cho Hội đồng Bảo an,” áp dụng “mọi biện pháp cần thiết” để “đảm bảo việc thông tuyến qua eo biển Hormuz được thông suốt, và ngăn chặn mọi hành vi đóng, cản trở hoặc can thiệp vào tuyến đường hàng hải quốc tế này”.

Một báo cáo khác của Reuters cho biết để hóa giải sự phản đối của Nga, Trung Quốc và các nước khác, Bahrain đã xóa khỏi dự thảo nghị quyết đoạn đề cập rõ ràng tới nội dung “thi hành cưỡng chế”.

Tuy nhiên, đại diện phía Trung Quốc ngày 2 phát biểu tại Hội đồng Bảo an một lần nữa nhấn mạnh rằng việc phản đối rõ ràng việc ủy quyền sử dụng vũ lực là nhằm “hợp pháp hóa việc sử dụng vũ lực trái pháp luật, bất kể đúng sai,” từ đó “chắc chắn sẽ khiến tình hình leo thang thêm, dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng”.

Cần lưu ý rằng kể từ khi cuộc xung đột này bùng phát, phía Trung Quốc nhiều lần nêu rõ lập trường về tình hình ở eo biển Hormuz.

Phía Trung Quốc luôn nhấn mạnh rằng eo biển Hormuz và vùng nước lân cận là tuyến đường cho thương mại hàng hóa quốc tế và năng lượng quan trọng, việc duy trì an ninh và ổn định tại khu vực phù hợp với lợi ích chung của tất cả các bên trong cộng đồng quốc tế. Việc cấp bách trước mắt là các bên liên quan phải ngay lập tức ngừng các hoạt động quân sự, ngăn chặn việc căng thẳng leo thang lan rộng hơn nữa, và ngăn chặn sự bất ổn ở khu vực gây tác động lớn hơn đến sự phát triển kinh tế toàn cầu.

Theo thông tin được biết, bản thứ tư của dự thảo nghị quyết từng bước vào cái gọi là “quy trình phê duyệt im lặng”, hạn chót đến trưa ngày 2; nhưng một nguồn tin ngoại giao phương Tây cho biết Trung Quốc, Nga và Pháp đã phá vỡ quy trình im lặng và phản đối dự thảo.

Quan chức ngoại giao cho biết, sau đó dự thảo đã được hoàn tất cuối cùng và bước vào giai đoạn “văn bản màu xanh”, nghĩa là có thể khởi động việc bỏ phiếu; việc bỏ phiếu được dự kiến diễn ra trong cuộc họp Hội đồng Bảo an vào sáng ngày 3.

《New York Times》 cho rằng, đối với Iran, việc các nước láng giềng Ả Rập liên kết trong Hội đồng Bảo an để chống lại mình đồng nghĩa với quan hệ nghiêm trọng xấu đi, thậm chí có thể không thể hàn gắn. Trong nhiều năm qua, Iran nỗ lực thiết lập quan hệ chặt chẽ hơn với các nước láng giềng, nhưng trong cuộc chiến suốt một tháng qua, những quan hệ này đã bị phá hủy hoàn toàn.

《Wall Street Journal》 trước đó dẫn lời các quan chức Ả Rập rằng, trước sự gia tăng trả đũa bằng tên lửa và máy bay không người lái của Iran, lập trường của các đồng minh Mỹ như Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất – từng tìm cách tránh bị cuốn vào xung đột – nhanh chóng chuyển sang cứng rắn, và việc tham chiến dường như “chỉ còn là vấn đề thời gian”.

“Eo biển đã mở trước khi chiến tranh”

Các nhà phân tích cho biết, hành động do Bahrain dẫn dắt mang tính biểu tượng nhiều hơn là tính khả thi thực tế, bởi vì quy mô quân đội của đa số các nước ở Vịnh Ba Tư nhỏ, và họ nghiêm trọng phụ thuộc vào sự hỗ trợ của Mỹ, gần như không có kinh nghiệm tác chiến với quy mô quân đội như của Iran.

Quan điểm này không phải hiếm. Các nhà phân tích Trung Đông từng cảnh báo rằng việc tham gia một hành động nhằm mở thông eo biển chứa đựng nhiều rủi ro. Việc tự định vị mình là bên tham chiến của Iran có thể khiến căng thẳng giữa hai nước kéo dài lâu sau chiến tranh.

Elizabeth Dunt, nghiên cứu viên tại Viện Nghiên cứu Chính sách Cận Đông của Washington và từng phụ trách các vấn đề Vịnh tại Lầu Năm Góc, khi đề cập đến khó khăn mà các quốc gia trong khu vực đối mặt, cho biết: “Những nước này một khi tham chiến thì chỉ phải đối mặt với một Iran mang tính tấn công hơn, chịu tổn thất liên tục do các cuộc tấn công vào các cơ sở hạ tầng then chốt, thậm chí làm lung lay niềm tin của nhà đầu tư; sau chiến tranh cũng khó có thể khôi phục quan hệ với các nước láng giềng.”

Tổng thống Pháp Macron ngày 2 cho rằng, những lời kêu gọi của Trump về việc các quốc gia phụ thuộc vào eo biển này phải dùng vũ lực để cưỡng bức mở tuyến hàng hải là không thực tế.

“Điều này là không thực tế, vì nó sẽ tốn rất nhiều thời gian, và bất kỳ lực lượng nào đi qua eo biển cũng sẽ bị phơi bày trước các mối đe dọa từ ven bờ của Lực lượng Vệ binh Cách mạng.” Macron cảnh báo rằng Iran có một lượng lớn nguồn lực, bao gồm cả tên lửa đạn đạo; việc dùng vũ lực để mở thông eo biển có thể dẫn tới nhiều rủi ro hơn.

Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu Vịnh vùng (ở Saudi Arabia) là Abdulaziz Saghir cho biết, bất kỳ thỏa thuận ngừng bắn nào cũng đều phải giải quyết vấn đề năng lực của Iran trong việc tấn công các nước thuộc Vùng Vịnh và kiểm soát hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz.

“Chúng tôi sẽ không quên những gì họ đã làm với chúng tôi, và họ cũng sẽ không quên Mỹ có nhiều tài sản ở Vùng Vịnh.” Ông nói.

Các nhà phân tích cho rằng, đặc biệt là các quan chức Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất từng cho rằng, việc thúc đẩy ngoại giao và chia sẻ lợi ích kinh tế là cách tốt nhất để đối phó với mối đe dọa từ Iran.

Bahrain là một ngoại lệ. Đảo quốc này do hoàng gia dòng Sunni cai trị, nhưng đa số công dân là người Shiite; từ lâu đã đối đầu với Iran, cáo buộc Iran can thiệp vào công việc nội bộ của họ và kích động bất ổn.

Nhưng sau chiến tranh, ngay cả Qatar và Oman – những nước từng nhiều lần đóng vai trò trung gian giữa Mỹ và Iran – cũng cho rằng quan hệ giữa hai bên có thể đã không thể hàn gắn. Họ đã giao vai trò trung gian cho Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ và Ai Cập.

Ali Vaez, Giám đốc các vấn đề Iran của Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế, cho biết dự thảo nghị quyết do Bahrain đưa ra có khiếm khuyết, có thể làm gia tăng căng thẳng trong khu vực.

Ông chỉ ra rằng việc đóng cửa eo biển là kết quả của chiến tranh; còn trước khi xảy ra các cuộc tấn công, tuyến đường vẫn đang mở.

“Đây là việc biến một cuộc khủng hoảng chính trị thành một vấn đề có thể giải quyết bằng súng.”

Cập nhật khổng lồ, diễn giải chính xác—tất cả có trong ứng dụng Sina Finance APP